Iedere buurt zijn eigen sociale systeem van voor elkaar zorgen: de een helpt de ander met de belastingaangifte, die ander zit op woensdagmiddag met een kopje thee klaar voor de jongste dochter van het gezin op de hoek. De hoogbejaarde weduwnaar hoeft nooit alleen naar zijn ziekenhuisafspraken: drie buurvrouwen gaan beurtelings met hem mee. Trouwens: die houden ook bij wie in de buurt mogelijk behoefte hebben aan een beetje extra aandacht of gezelschap.

Veilig en thuis in de eigen buurt

Zo zou het moeten gaan: de eigen buurt als vanzelfsprekend sociaal vangnet. Mensen voelen zich er veilig en thuis. Ook als ze ouder worden en niet meer alles alleen kunnen. Professionele hulp komt er natuurlijk ook. Want soms is die echt nodig. Maar, zoals gezegd: een ons welzijn scheelt een kilo zorg. En dat is waar de samenleving op moet aansturen.

Veel meer dan ruim drie jaar geleden, toen Het Juiste Thuis van start ging, wordt daar nu op gefocust. Dat bleek eens te meer tijdens de bijeenkomst die voormalig HJT-projectleider Francine Linssen, nu onder de paraplu van Zorgsaamwonen, organiseerde: ,,Je merkt echt een verschil. Drie jaar geleden waren we bezig om van bovenaf dingen te veranderen, terwijl het nu normaal is om van onderop te werken met de energie die er al is in een buurt. Van ‘implementeren’ naar ‘samen bouwen'.”

Vruchtbare ontmoetingen en samenwerkingen

Het project Het Juiste Thuis (HJT) duurde drie jaar. Toen stopte de financiering. In die drie jaar tijd organiseerde Francine Linssen, samen met mensen uit het netwerk, een reeks goed bezochte en enthousiast beoordeelde themabijeenkomsten en excursies. Een keur aan sprekers belichtte facetten van het wonen voor ouderen nu en in de toekomst en tussen de HJT-leden in het publiek ontstonden vruchtbare ontmoetingen en samenwerkingen.

De HJT-leden gaven in een enquête aan dat ze er behoefte aan hebben dat die regionale bijeenkomsten worden voortgezet. In die behoefte wordt in 2026 onder meer voorzien met vier bijeenkomsten, waarvan de eerste dus op woensdag 18 maart plaatsvond.

Gemeenschapszin is niet alleen prettig, maar ook noodzakelijk

Namens de Eindhovense woonzorgkoepel Archipel betoogde Saskia Kluin dat gemeenschapszin niet alleen prettig is voor het woonklimaat: ,,Die is ook noodzakelijk om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden.”

En daar zit natuurlijk ook het belang van een organisatie als Archipel. Saskia Kluin is er kwartiermaker Wijken en Buurten. Ze vertelt over de ‘buurtcirkels’, die vanuit Archipel gestimuleerd en ondersteund worden. En ze wijst erop dat een buurtcirkel geen systeem is dat ‘van bovenaf’ wordt opgelegd, maar een instrument van de buurtbewoners zelf.

Daarbij: het is natuurlijk geen nieuw verschijnsel dat mensen in buurten naar elkaar willen omzien. ,,Dat is het mooie. Het bestaat al. Je moet het alleen leren zien. Iedere wijk heeft ze; mensen die van alles doen en die iedereen kennen. Die moet je hebben. En die moet je helpen.”

Buurtcirkels verlagen de drempels om iets te vragen of aan te bieden

Op veel plekken wordt voor zo’n structuur in een wijk nog wel de term ‘voorzorgcirkel’ gehanteerd. Geen goed woord, aldus Saskia Kluin: ,,Het gaat om hand en spandiensten. Het is echt niet de bedoeling dat je de buurman gaat wassen. Voor die zorgtaken hebben we onze professionele zorgverleners.”

Voorwaarde voor gemeenschapszin is dat mensen in een wijk elkaar kennen. Want alleen dan wordt de drempel om iets te vragen of aan te bieden laag genoeg om overheen te stappen.

VGZ komt met stappenplan buurtcirkels

Niet alleen zorgorganisaties als Archipel zien goed nabuurschap als belangrijke factor bij het voorkomen van het zorginfarct waar de samenleving op lijkt af te stevenen. Ook gemeenten, woningbouwcorporaties en zorgverzekeraars zijn er inmiddels van overtuigd. Zo maakte VGZ-regiomanager Brainport Celine van de Haterd van de gelegenheid gebruik om aan te kondigen dat de verzekeraar voorzorgcirkels actief gaat stimuleren met financiële bijdragen.

Ontmoeten en elkaar kennen zijn de sleutels

De sleutel tot het succes van een buurtcirkel; de allerbelangrijkste voorwaarde voor gemeenschapszin, is dat buurtbewoners elkaar kennen. Drie sprekers die daar op verschillende manieren mee bezig zijn, vertelden over hun ervaringen.

• Maak van je buurt een thuis

Zo heeft ontwerper Jim Steenbakkers uit Eindhoven voor samenwerkingsverband ‘De Stap naar Gezonder’ de campagne ‘Doedegoed’ bedacht. Een reeks van inspirerende acties waarmee buurtbewoners elkaar op een leuke manier kunnen leren kennen. Want immers: ,,Contact met buren maakt je straat fijn om te wonen. Als je kleine dingen voor elkaar doet, maak je van je buurt een thuis”, zo is te lezen op doedegoed.nl.

Jim Steenbakkers noemt voorbeelden: ,,Hang supermarktkaartjes op. Zoals: Ik vind het superleuk om te tuinieren. Ik zoek een tuin waarin ik dat in ruil voor een kop koffie kan doen. Of ga een rondje wandelen en neem hondenkoekjes mee. Kom je iemand tegen met een hond die een koekje mag hebben, dan heb je ook zo een praatje.”

• Versnipperde buurtkrachten bundelen

Karlien van den Hout uit de Eindhovense wijk Doornakkers vertelde over haar plannen om ook in deze stad een ‘Huis van Actief Burgerschap’ op te richten. Ze wil aansluiten bij de landelijke organisatie met deze naam. ,,Het Huis van Actief Burgerschap is een plek om te werken aan concrete initiatieven voor én door de samenleving. Hier vind je werkruimtes en inspirerende bijeenkomsten. Een Huis van ontmoetingen, waar coalities ontstaan en mensen kennis en ervaring delen”.

In het Huis zoals Karlien dat voor ogen heeft kunnen de nu nog versnipperde krachten in de stad, gebundeld worden. Er staan elders in het land ook al Huizen van Actief Burgerschap in de startblokken. De eerste ‘zeepkistbijeenkomst’ in Eindhoven is op 27 maart.

• ‘Mensen zijn heel hulpbereid’

Arnold Romeijnders was 34 jaar huisarts in Steensel. Tegenwoordig is hij voorzitter van de Dorpsraad Steensel en hij maakt deel uit van de Koepel Gemeenschapskracht Brabant. Die provinciale organisatie steunt lokaal samenwerkende organisaties bij het ontwikkelen van nieuwe werkwijzen om het welzijn van bewoners te bevorderen en zorg houdbaar te maken. Hiernaast is hij kartrekker van de Regioraad en vanuit die rol geven ze antwoord op de vraag “Hoe sluiten zorgverleners en gemeentelijke voorzieningen beter aan op de vragen van inwoners?”. Een 10-jarenplan gaat daar invulling aan geven.

Romeijnders is er van overtuigd dat (dorps)gemeenschappen veel zorgzamer kunnen zijn mits er meer onderlinge verbindingen tot stand gebracht worden. En Romeijnders gelooft in het goede van de mens.  ,,Mensen zijn heel hulpbereid”, zegt hij, ,,en we zijn onbewust super-bekwaam. Maar we hebben de medemenselijkheid geprofessionaliseerd.”

De oud-huisarts stelt dat de meerwaarde van een professioneel psycholoog ten opzichte van een medemens die geïnteresseerd luistert, slechts 10 procent is. En hij zegt dat 90 procent van de ouderen fit genoeg is om de 10 procent ouderen die dat niet zijn, te helpen. ,,Kwestie is alleen: hoe gaan we dat faciliteren?”, aldus Romeijnders.

Het begin van een antwoord is volgens hem om de regio Eindhoven voortaan te zien als 300 wijken en dorpen: ,,Kleine eenheden vanwege het commitment.” Nog een ervaringswijsheid van de oud-huisarts: ,,Samenredzaamheid is de beste remedie tegen depressie.”

Zorgwoningen niet alleen duur maar ook onwenselijk

Een opmerkelijke stelling werd verdedigd door Johan Thijssen: ,,Hou op met het bouwen van woningen speciaal voor ouderen”, begon hij zijn voordracht.

Thijssen is strategisch huisvestingsadviseur bij Co-act. Onder meer in de regio Haarlem werd hij ingezet. En in Veldhoven wordt de benadering van Thijssen leidraad bij het opstellen van de gemeentelijke woonvisie.

Volgens Thijssen is het bouwen van zorgwoningen als trekken aan een dood paard. Te duur en onwenselijk bovendien: ,,Waarom zou je willen vastleggen dat in een cluster van woningen de komende 60 jaar altijd ouderen moeten wonen? Het is juist belangrijk om met de samenleving mee te bewegen.”

Thijssen maakte deel uit van een groep deskundigen die een handleiding opstelde voor het bouwen van betaalbare woningen die voor iedereen, en dus ook voor mensen die zorg nodig hebben of in een rolstoel zitten, geschikt zijn. Wat hem betreft HET alternatief voor zorgwoningen met veel te brede deuropeningen, ingewikkelde hijsinstallaties en andere onbetaalbare aanpassingen.

Overigens is ook Thijssen ervan overtuigd dat de sleutel voor een toekomstbestendige, zorgzame samenleving in de wijk ligt: ,,Want het is de wijk die bepaalt of iemand zelfstandig kan blijven wonen.” Wat daarbij helpt: verspreid door appartementengebouwen en ook in de openlucht: uitnodigende rustpuntjes. Kleine ruimtes om even te zitten, te kletsen, te lezen, te ontmoeten.

Wie meer wil weten, zie bouwgeenzorgwoningen.nl. In de gemeente Veldhoven gaan ze er in ieder geval mee aan de slag!

Geschreven door: Corrie de Leeuw