“Als ik hier niet heen ga, praat ik de hele week niet – dus alleen al praten is heel fijn.” Het is een uitspraak van een van de deelnemers aan activiteiten van WijdeWijk in Sinnevelt. Haar dochter merkt het verschil ook. Voorheen praatte haar moeder uren tegen haar, zodra ze op bezoek kwam. Simpelweg omdat ze in de tussentijd zo weinig andere mensen had gesproken. Sinds ze deelneemt aan de wekelijkse koffieochtend is dat veranderd. “Nu geef ik haar ook meer ruimte”, zegt de moeder. Het is een klein voorbeeld van wat er kan ontstaan als mensen in een wijk elkaar weer vaker ontmoeten.

Eerst kennen, dan omkijken

In maart 2024 startten Woonzorg Nederland, Kennemerhart en WijdeWijk de pilot Community Care rond de Haarlemse zorg- en wooncomplexen Schoterhof en Buitenhof. De ambitie was: bijdragen aan een gemeenschap waarin bewoners elkaar leren kennen en ondersteunen, zodat zij langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Volgens het WijdeWijk-concept zijn er wekelijks vaste hosts zijn aanwezig. Zij organiseren ontmoetingen en activiteiten, maar belangrijker nog: ze leren bewoners kennen, brengen mensen met elkaar in contact en weten wat er speelt.

Een digitaal platform ondersteunt de gemeenschap met informatie, activiteiten en mogelijkheden om contact te onderhouden. Die persoonlijke benadering blijkt belangrijk. Ongeveer de helft van geïnterviewde deelnemers kwam pas nadat een host hen persoonlijk had aangesproken, bijvoorbeeld op straat, bij de supermarkt of in de bibliotheek. Verschillende bewoners hadden vooraf al flyers gezien. Het persoonlijke contact gaf ze het zetje om daadwerkelijk te komen.

Meer dan een kop koffie

De wekelijkse koffieochtend is inmiddels een belangrijk ankerpunt. Bewoners noemen als voordelen: het sociale contact, een vast moment in de week, een reden om de deur uit te gaan en het gevoel ergens bij te horen. En ondertussen gebeurt er ‘tijdens de koffie’ van alles wat vooraf niet te organiseren leek. Zo probeerde de familie van een deelneemster haar al enige tijd enthousiast te maken voor een scootmobiel. Zelf voelde ze zich daar nog niet klaar voor. Tijdens een koffieochtend liet medebezoeker Evert haar gewoon eens een stukje op zijn scootmobiel rijden. Zo kon ze rustig ervaren hoe het was. Inmiddels staat ze meer open voor het idee.

Ook worden er ervaringen uitgewisseld over hulpmiddelen, alarmknoppen en andere praktische vragen. Mensen helpen elkaar niet omdat dit formeel georganiseerd is, maar omdat ze elkaar inmiddels kennen. Een andere deelnemer verwoordt de betekenis van die gemeenschap alsvolgt: “Je bent dan niet alleen.” En als Schoterhof of WijdeWijk zouden wegvallen? “Dan mis je meer dan een plek, dan mis je vrienden.”

Maatschappelijke waarde

De ervaringen van bewoners riepen een volgende vraag op. Als community building bijdraagt aan sociaal contact, zelfredzaamheid en het eerder delen van kleine vragen en zorgen, kan dat dan ook bijdragen aan het voorkomen of uitstellen van zwaardere ondersteuning en zorg? Voor een antwoord op deze vraag is voor WijdeWijk Haarlem Noord een maatschappelijke businesscase opgesteld.

Hierin zijn drie effecten doorgerekend: het verminderen van gezondheidsrisico’s als gevolg van eenzaamheid, het ontlasten van mantelzorgers en zorgpreventie. De uitkomst is opvallend. Bij 55 deelnemers worden de maatschappelijke opbrengsten in het eerste jaar geraamd op bijna 110.000 euro tegenover circa 47.000 euro aan kosten. Iedere geïnvesteerde euro levert volgens deze maatschappelijke businesscase in het eerste jaar 2,34 euro aan maatschappelijke waarde op. Bij groei loopt dat berekende rendement verder op.

Eén activiteit is nog geen gemeenschap. Juist nu er steeds meer aandacht is voor preventie, informele zorg en domeinoverstijgende samenwerking, wordt een andere vraag belangrijk: waarin investeren we eigenlijk als we zeggen dat we investeren in een zorgzame gemeenschap? De ervaringen in Sinnevelt laten zien dat alleen activiteiten aanbieden niet voldoende is. Ook een ontmoetingsruimte maakt nog geen gemeenschap en een app maakt nog geen netwerk.

Vertrouwen

Mensen moeten elkaar leren kennen. Er moet vertrouwen ontstaan. En er zijn mensen nodig die actief verbindingen leggen, juist ook met bewoners voor wie aansluiten niet vanzelfsprekend is. Tegelijkertijd is er nog veel te ontwikkelen. Niet-deelnemende buurtbewoners geven bijvoorbeeld aan best iets voor een ander te willen betekenen, zolang dat op een laagdrempelige en flexibele manier kan. Daar ligt een volgende stap: niet steeds meer vóór bewoners organiseren, maar voorwaarden creëren waardoor bewoners met en voor elkaar steeds meer zelf kunnen doen. Vanwege deze positieve ervaringen is besloten de manier van werken van WijdeWijk door te zetten met hosts van Kennemerhart.

Sinnevelt op het ZorgSaamWonen Congres

Op 1 oktober tijdens het ZorgSaamWonen Congres delen Anne van Grinsven van Woonzorg Nederland en Marian Euverman van WijdeWijk de ervaringen uit Sinnevelt. Wat werkte heel goed? Wat bleek lastiger dan gedacht? Wat vertellen bewoners en wat leert de maatschappelijke businesscase ons? En vooral: hoe maken we de stap van pilots naar een structurele aanpak? Want een gemeenschap ontstaat niet uit een regeling. Die moet je bouwen.

Lees meer over het ZorgSaamWonen Congres en lees meer over WijdeWijk