Woon- en leefgeluk is een domein dat niet alleen van de corporatie is, maar juist van alle organisaties die actief zijn in wonen, welzijn en zorg. We spreken met Petra Stuitje, programmamanager Wonen met Zorg bij deltaWonen, over wat nodig is voor een fundamentele transitie waarbij werken vanuit de bedoeling centraal staat en de grens tussen wonen, welzijn en zorg vervaagt.

De missie van deltaWonen is helder. Met een grote variatie aan sociale huurwoningen werkt de corporatie, samen met partners, aan het versterken van leefbare wijken en het ondersteunen van bewoners in Zwolle, Kampen en Oldebroek. Het doel van deltaWonen daarbij is de overstap te maken van puur 'wonen' naar 'leven'; een vergelijkbare beweging zien we ook bij zorgorganisaties. “Wij houden elk een puzzelstukje van de oplossing vast”, zegt Petra, “maar weten elkaar niet altijd goed te vinden. De transitie die nodig is om wonen, welzijn en zorg dichtbij mensen te organiseren op een manier die bij hen past, vraagt van ons als organisaties een andere mindset. Het belangrijkste is misschien wel dat we moeten blijven denken en werken vanuit de bedoeling, ook als dit schuurt”, aldus Petra.

In haar werk ziet zij hoe hard deze transitie nodig is. “We komen er niet met het optimaliseren van oude systemen en bestaande processen. We moeten echt opnieuw durven kijken naar hoe onze samenleving zich ontwikkelt en hoe wonen, welzijn en zorg kan bijdragen aan inclusie, zorgzaamheid en samenredzaamheid.” Petra benadrukt dat een transitie geen lineair proces is; het is eerder een kwestie van ‘twee stapjes naar voren, één weer terug, twee stapjes opzij en één weer terug’. “Om dit vol te houden, is een rotsvast vertrouwen tussen partners nodig.”

De noodzaak van lef

Een van de grootste struikelblokken is de discrepantie tussen de ‘bedoeling’ en de bestaande regels en financieringsstromen. Petra illustreert dit met een concreet voorbeeld van een nieuwbouwlocatie met zorggeschikte huurwoningen. Voor de benodigde subsidies is een ontmoetingsruimte een vereiste; met de voorwaarde dat deze openstaat voor de hele buurt.

Echter, zodra de ruimte ook voor buurtbewoners te gebruiken is, is het voor de corporatie niet mogelijk om een deel van de kosten door te berekenen aan de huurders. Hierdoor ontstaat een exploitatie-gat waarvoor de huidige systemen geen oplossing bieden. “Iedereen begrijpt dat een ontmoetingsruimte een waardevolle plek is voor zowel de bewoners van het complex als voor de buurt. Er is dus giga-commitment op de bedoeling – een fijn thuis in een inclusieve buurt en ingebed in een sterke gemeenschap – maar we raken elkaar kwijt op regels, procedures en financieringsstromen vanuit het oude denken. Daarbij komt dat als iets van ons allemaal is, het van niemand is. Daarna gaat het gesprek alleen nog over de drempels.”

Om dit patroon te doorbreken zet deltaWonen regelmatig als eerste de 'stap naar voren'. Dat kan ook betekenen dat de corporatie soms taken op zich neemt die, strikt genomen, niet tot de kerntaak van een corporatie behoren, in de hoop dat partners volgen. "Het vraagt dus om lef en creativiteit, evenals om bestuurlijk mandaat en de bereidheid om soms via trial-and-error dingen te leren" aldus Petra. “Als we allemaal dat stapje naar voren zetten, kunnen we samen het grijze gebied in het midden inkleuren. Als we ook bereid zijn om onze eigen kaders iets op te rekken en gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen voor dit tussenliggende gebied, dan wordt de transitie pas echt werkelijkheid.”

Data en onderzoek

Om te bepalen waar deze inzet het hardst nodig is, gebruikt deltaWonen data en methodisch onderzoek. Zo worden er op wijkniveau 'woongelukonderzoeken' uitgevoerd, vaak vanuit een antropologische invalshoek. In de wijk Westerholte in Zwolle leidde dit onderzoek bijvoorbeeld tot de realisatie van een buurtkamer, omdat bewoners aangaven een plek voor ontmoeting te missen. “Een mooi voorbeeld waardoor de sociale cohesie sterker wordt en de veerkracht van de wijk toeneemt”, aldus Petra. Daarnaast werkt de corporatie met veerkrachtkaarten om de sociale draagkracht van buurten te monitoren. In Zwolle wordt dit gecombineerd met het initiatief van WIJZ; ‘Vitaal en Veilig Thuis’, waarbij alle 70-plussers worden bezocht om eenzaamheid en zorgbehoeften vroegtijdig te signaleren.

Van housing first tot zachte landing

De visie van deltaWonen – ruimte voor woongeluk en leefgeluk – komt onder andere tot uiting in de aanpak voor het huisvesten van kwetsbare doelgroepen. Een goed voorbeeld is de keuze voor ‘housing first’. “Wij vinden dat wonen veel meer is dan een dak boven ons hoofd. Het is de basis van ons bestaan waar we ons veilig en geborgen voelen, waar we bouwen aan onze toekomst. Een eigen stabiele plek vergroot de herstelkracht van mensen. Daar maken we ruimte voor.” Waar het voorheen gebruikelijk was dat dak- en thuislozen eerst via een zorgpartij huurden om zich als huurder te ‘bewijzen’, geeft deltaWonen hen nu in principe direct een huurcontract op eigen naam. “Intern onderzoek toonde aan dat de veiligheidsklep van een contract via de zorg in de praktijk nooit nodig was”, aldus Petra.

Ook voor jongeren die de jeugdzorg verlaten, voelt deltaWonen een grote verantwoordelijkheid. De corporatie ziet graag dat de ondersteuning in het wonen die jongeren - totdat zij 18 of 21 jaar worden - van een zorgorganisatie krijgen, in een bepaalde vorm doorloopt. Zo experimenteert deltaWonen in Zwolle met communities in studentenhuisvesting waar jongeren met een kwetsbaarheid samenwonen met 'maatjes'. Er is een ontmoetingsruimte waar welzijn het vliegwiel is voor de verbinding. Beiden worden gefinancierd door de gemeente Zwolle. Dit blijkt niet alleen sociaal succesvol, maar ook financieel: in één project kon de zorgorganisatie de helft van het zorgbudget teruggeven aan de gemeente. Veel vragen van jongeren bleken namelijk geen ggz-problematiek te zijn, maar ‘gewone’ vragen over wonen die door medebewoners, oftewel de maatjes, beantwoord konden worden.

Petra pleit voor een nog betere voorbereiding van doelgroepen met een kwetsbaarheid op het zelfstandig wonen en zoekt naar manieren waarop deltaWonen hieraan kan bijdragen. Zo is een workshop over zelfstandig wonen in voorbereiding. "We willen de jongeren meenemen in het verhaal over hoe zij zich kunnen voorbereiden op instromen in de reguliere woningmarkt, welke spelregels daarbij gelden en hoe zij zich kunnen aanmelden als woningzoekende.”

Delen van pareltjes

Een maatschappelijke transitie kun je niet alleen volbrengen. Petra nodigt andere partijen dan ook graag uit om te leren van elkaars projecten en methodieken. Met het partnerschap en met de community van ZorgSaamWonen wil deltaWonen kennis en inspiratie delen.

Het uiteindelijke doel van deltaWonen is helder: een samenleving creëren waarin mensen naar elkaar omzien en waar de 'bedoeling' weer centraal staat. Door het lef te tonen om buiten de gebaande paden te treden, laat deltaWonen zien dat woon- en leefgeluk meer is dan alleen een dak boven het hoofd; het is de basis voor een goed leven in een sterke gemeenschap.

Benieuwd naar alle partners van ZorgSaamWonen? Neem een kijkje: Partners | ZorgSaamWonen