De onderzoekers volgden de opkomst van de Amsterdamse Lang Leven Thuisflats: seniorencomplexen in de sociale huursector waar woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties met bewoners samenwerken. Doel van de Thuisflats: het creëren van een soort “gezellig dorp waar iedereen een beetje naar elkaar omkijkt” – juist in de grote stad waar gemeenschapszin veelal niet vanzelfsprekend is.

Want oud worden, zo benadrukt menig beleidsstuk, moet vooral relatief zelfstandig en thuis plaatvinden. En het idee is dat mensen door zulke onderlinge steun minder beroep hoeven te doen op de formele zorg. De ambitie is om in Amsterdam in 2030 dertig seniorencomplexen tot Thuisflat te hebben omgevormd. De belofte van deze woonvorm vindt veel weerklank, maar tot nu toe was er weinig onderzoek naar hoe zulke ambities rond gemeenschapsvorming uitpakken in de alledaagse praktijk.

Concrete antwoorden op een grote maatschappelijke opgave

Het driejarig onderzoek laat zien dat de Thuisflats zeker antwoorden bieden op de vraag hoe we in een vergrijzende, diverse stad zorgzame woonomgevingen kunnen bouwen. Maar, het toont ook wat ervoor nodig is om dit type woonvormen tot een succes te maken. Het onderzoek biedt de volgende lessen:

1. Erken dat mensen gemengde gevoelens hebben over burenrelaties.
   ‘Omzien naar elkaar’ wordt breed omarmd, maar in de praktijk schuren burenrelaties soms met andere zaken, zoals de waarde die men hecht aan persoonlijke vrijheid in de eigen woonomgeving. Hulp vragen of geven aan een buur kan voelen als een beperking van die vrijheid. De woonomgeving kan helpen om daarmee om te gaan: door ontmoetingen mogelijk te maken (bijvoorbeeld via het gebouw en activiteiten), maar ook door genoeg privacy te bieden en buren te helpen grenzen te stellen, zodat er geen roddel of overbelasting ontstaat. Alleen inzetten op ‘meer verbinding’ kan mensen juist terughoudend maken.
2. Investeer in laagdrempelige vormen van contact voor een inclusieve flatgemeenschap.
   Sommige bewoners van de flat hebben met veel problemen tegelijk te maken. De Thuisflat is er juist voor bedoeld dat zij toch in de flat kunnen blijven wonen. Mensen die bijvoorbeeld in de war zijn, worden soms gezien als een ‘bijzondere buur’. Juist voor hen zijn kleine, losse contactmomenten in de flat erg belangrijk: een praatje in de hal, samen koffie drinken, een korte groet. Dat kan veel betekenen, terwijl andere bewoners dit minder snel als zwaar of belastend ervaren. Hechte vriendschappen met buren zijn mooi, maar niet voor iedereen haalbaar of wenselijk. Wil je dat iedereen zich welkom voelt in de flat, dan is het belangrijk om te investeren in dit soort lichte vormen van contact, bijvoorbeeld via laagdrempelige activiteiten waar ook kwetsbare bewoners aan mee kunnen doen.
3. Zorg voor professionele ondersteuning in of nabij de flat.
   Professionals in de flat kunnen helpen om contact tussen buren makkelijker te maken. Niet door meer zorg te geven, maar door goede voorwaarden te scheppen voor prettig samenleven. Zij kunnen ervoor zorgen dat opletten op elkaar niet doorschiet in bemoeizucht, en bewoners helpen om grenzen te stellen, bijvoorbeeld bij een buur die vaak onverwacht langskomt. Ook geven ze bewoners het gevoel dat ze er niet alleen voor staan als een buur meer steun vraagt dan zij kunnen of willen geven.

Een vergrijzende samenleving en personeelstekorten in de zorg vragen om meer dan alleen een moreel appèl om naar elkaar om te zien. Het onderzoek bevestigt het belang van de door het kabinet aangekondigde investeringen in woonomgevingen waar mensen elkaar makkelijker weten te vinden. Daarbij laat het onderzoek zien hoe een woonomgeving het minder spannend en belastend kan maken om elkaar te ontmoeten, en een buur hulp of steun te bieden. Precies daarin ligt de belofte van de Lang Leven Thuisflats en vergelijkbare wooninitiatieven.

Lees het rapport: Rapport 'Bouwen aan zorgzame woongemeenschappen in een vergrijzende stad'

Bron en meer info: Zo investeer je in zorgzame gemeenschappen in tijden van vergrijzing - Ben Sajet Centrum