Volgens mij heeft de zorg een imagoprobleem. Nee, niet de zorgmedewerkers – die worden steeds meer erkend voor het moeilijke en cruciale werk dat ze altijd al gedaan hebben en dat nu begint op te vallen. Nee, wat ik bedoel is dat het woord ‘zorg’ besmet is met negatieve associaties. Je wilt geen zorgbehoevende zijn, niet in de zorg belanden en zorghuisvesting is een plek waar je niet wilt zijn.

In verpleeghuizen en andere zorggebouwen krijgen mensen die het thuis niet redden en voor wie mantelzorg het niet meer kan bolwerken een plek waar ze veilig en verzorgd zijn. Die plek is hun redding, en ook de redding van de mensen in hun omgeving die weer een deel van hun leven terugkrijgen. Natuurlijk, we willen allemaal liever gezond en fit zijn, maar voor wie dat niet is, kan een wooncomplex met zorgvoorzieningen de juiste plek zijn om te wonen.

Het gaat om het wonen én leven. Een verpleeghuis is een plek waar mensen in een extreem kwetsbare fase kunnen léven, en waar ze goed verzorgd thuis kunnen zijn. Een plek maken waar mensen kunnen leven en zoveel mogelijk zichzelf kunnen zijn, zelfs als hun lijf dat tegenwerkt, dat zie ik als mijn opgave wanneer ik als adviseur met een zorgorganisatie aan tafel zit om na te denken over huisvesting. Zorg is daarbij nodig. Zorgmedewerkers doen geweldig werk en zij verdienen alle voorzieningen die hen het werken gemakkelijker maken. Maar dat staat hoogstens op de tweede plaats.

Thuis
Bij het ontwikkelen van huisvesting voor mensen met een zorgvraag heb ik in eerste instantie aandacht voor wat een huis maakt tot een thuis. Wat maakt dat mensen zich een plek eigen kunnen maken, en dat ze zich er geborgen en gerust voelen? Wie in een verpleeghuis terechtkomt, raakt iets kwijt en wordt in zekere zin ontworteld. Als dat onvermijdelijk is, dan moeten we er met elkaar toch ten minste voor zorgen dat op de nieuwe plek een nieuw soort thuis aanwezig is, een herkenbare plek inclusief een persoonlijke aankleding, inclusief privacy en veiligheid. Je mag niet het gevoel hebben dat je te gast bent, net zo min als je het gevoel mag krijgen dat de zorg er de baas is.

Zelfstandig
Het gevoel van eigenwaarde van mensen gaat hand in hand met de mate waarin ze controle hebben over hun leven en hun leefomgeving. En met de mate waarin ze op hun eigen manier nog zoveel mogelijk zelf kunnen doen. Zelf vrij rondlopen in een gebouw, en het liefst ook zelfstandig naar buiten. Zelf bepalen waar je gaat zitten, wanneer je eet, en of je daar iets bij drinkt. Het is gelukkig een aandachtspunt binnen zorgplannen: hoe kunnen we mensen zo weinig mogelijk uit handen nemen. Niet uit luiheid of zuinigheid, maar uit respect voor hun eigenwaarde. Een goed uitgedachte woonomgeving kan daarbij helpen. Met techniek die de bewoner ondersteunt om zelfstandig te functioneren in plaats van het functioneren over te nemen.

Verbonden
Verbondenheid is misschien wel de belangrijkste factor in levensgeluk, en de behoefte aan verbondenheid is niet ineens verdwenen als iemand zorg nodig heeft. Sterker nog: eén van de grootste gebreken van mensen in verpleeghuizen is het gemis aan verbondenheid. Verbondenheid met de directe omgeving, met het leven op straat, met dagelijkse bezigheden als boodschappen doen, met natuur en cultuur. Er zijn allerlei dingen die we beter kunnen organiseren dan we nu doen om ervoor te zorgen dat het gevoel van verbondenheid niet verdwijnt. Deze periode van corona is misschien een raar moment om hierover te beginnen, want juist als het om verbondenheid gaat zijn de problemen nu anders en groter dan ze eerder waren. Maar we kunnen ook leren van wat we nu zien. Zo viel het mij op dat een mooie tuin bij een verpleeghuis wel helemaal geweldig is, maar dat mensen daar nu soms niet naartoe kunnen omdat die te ver weg ligt van de kamers. En dan is een prettige buitenplek vlak bij je kamer, waar je altijd zelfstandig heen kunt, nog waardevoller dan die mooie tuin. Want contact met buiten, en met de straat en mensen buiten, draagt enorm bij aan de kwaliteit van leven.

Comfortabel
We willen ons allemaal lekker in ons vel voelen. Gewoon lekker, hoe moeilijk kan dat zijn? Frisse lucht, stilte, voldoende licht, aangenaam warm. Super belangrijk en je wilt hier eigenlijk niet over hoeven nadenken. Toch is dat niet zo vanzelfsprekend als je zou denken. Voor zorgfuncties geldt bijvoorbeeld de helft van de wettelijke daglichtnorm zoals die voor wonen geldt. Ik heb dit altijd bizar gevonden. Alsof mensen die zorg nodig hebben ineens minder behoefte hebben aan licht, uitzicht, dagritme, vitamines. Gelukkig is niemand verplicht zich alleen maar aan de wet te houden en mag je ook gewoon bouwen wat je nodig vindt: met meer daglicht en uitzicht dus. Zoveel mogelijk, want dat voelt goed en is bewezen gezond.

Zorgfuncties bestaan niet meer, we noemen het gewoon wonen. Laat mensen toch lekker wonen. Thuis, maar dan beter!

Peter Heijmen, bbn adviseurs.

Lees hier de nieuwe visie van bbn adviseurs op zorgvastgoed.