Onze expert Mark Verhijde schreef in Stedebouw & Architectuur 1 van 2020, thema Bouw en Zorg, een column over bewonersparticipatie. 

Ik had net een reactie gegeven voor het platform ZorgSaamWonen op het rapport Oud en Zelfstandig van de Commissie Toekomst Zorg Thuiswonende Ouderen. De Commissie onder leiding van Wouter Bos draagt drie oplossingen aan. Meer bouwen en nog meer bouwen, ook van nieuwe woonvormen tussen traditioneel thuis en verpleeghuis in. Meer digitalisering voor professionals en ouderen. Meer lokale en regionale samenwerking tussen zorgaanbieders met het oog op personeelstekorten en tekort aan middelen.   

Mijn reactie ging over het feit dat de talloze burgerinitiatieven die zich positioneren tussen gemakszorg en reguliere zorg niet of nauwelijks genoemd worden in het rapport van de commissie Bos. Bijvoorbeeld zorgcoöperaties die allerhande klussendiensten en mobiliteitsmanieren aanbieden aan hun leden. In de gemeente Landerd opereren drie zorgcoöperaties in drie kernen Reek, Schaijk en Zeeland. Hun doelstellingen verschillen nauwelijks: zorgen voor een situatie dat hun ouderen zo lang mogelijk in het dorp kunnen blijven wonen. Maatwerk in dienstverlening, persoonlijk contact en ontmoetingen tot aan vanuit de besturen aansturen van de wijkverpleegkundigen, dat doen deze vrijwilligers voor hun ouderen. Zij proberen invloed uit te oefenen op het woningbouwprogramma en op de praktijk van de geleverde zorg en welzijn. Met passie en overtuiging, en met uitstekend resultaat.   

Gisteren keek ik op de website van zorgcoöperatie Reek en zag dat hun ontmoetingsruimte De Babbelaar gesloten is. Corvid-19 ofwel het coronavirus zorgt ervoor dat we met zijn allen in sociale isolatie gaan. De regio Oost-Brabant waar de drie dorpen liggen is zwaar getroffen, hier zijn de maatregelen bijzonder hard nodig. Verpleeghuizen gaan dicht om te voorkomen dat de kwetsbare oudere bewoners besmet raken. Dat zijn terechte en goede maatregelen, de experts en bestuurders nemen zeker de juiste besluiten. Ik werk thuis achter mijn laptop en gebruik beeldtelefoon-apps zoals Zoom. Ik red mij wel met al die fijne digitale toepassingen. Dan schrijf ik schrijf de column voor S&A over burgerparticipatie en het rapport van de commissie Bos. En daar wringt het.  

Want de kracht van al die prachtige bewonersinitiatieven zit hem nu juist in de menselijke maat en het menselijke contact. Elkaar zien en ontmoeten, weten hoe het is, helpen waar nodig. Samen de schouders eronder. De noodmaatregelen van het coronavirus zetten een forse streep door deze menselijkheden. Zorgverleners waarschuwen al voor de enorme impact die dit op onze kwetsbare mensen heeft. Niet alleen dementerende ouderen, ook mensen die in begeleid-wonenprojecten zitten bijvoorbeeld, raken geïsoleerd door het gebrek aan menselijk contact.  

Dit is geen pleidooi om de isolatiemaatregelen op te heffen. Maar wat voor mij wringt is dat ik mij kan redden omdat er digitale technieken zijn die helpen. Sterker nog, de digitale online wereld is speciaal zo voor mij ingericht, zo lijkt het wel. Maar nu komen we er ook achter dat deze prachtige digitale diensten en producten niet of nauwelijks geschikt zijn voor onze kwetsbare ouderen. En dat is een designfout, vind ik. We stimuleren en financieren digitaal contact op allerlei fronten, behalve bij precies dat deel van onze samenleving dat afhankelijk is van menselijk contact. Juist zij zouden optimaal moeten profiteren van digitaal contact en diensten.   

Die designfout zit ook bij de burgerinitiatieven zelf, dat spreekt voor zich. Deze coronacrisis is een wake-upcall voor alle mensen die zich met hart en ziel inzetten voor de kwetsbare medemensen. Kom in actie om de digitale wereld echt te verbinden met jouw eigen initiatief.   

Dit artikel is verschenen in Stedebouw & Architectuur 1 2020, thema Bouw en Zorg. Lees meer van Stedebouw & Architectuur in de bibliotheek van Acquire Publishing.