In twee onderzoeksprogramma’s, bestaande uit verschillende deelstudies, hebben onderzoekers van de Fontys Hogeschool, namelijk Pauline van den Berg, Evy de Kort en Eric Schoenmakers onderzocht welke kenmerken van de leefomgeving bijdragen aan het verminderen of meer draaglijk maken van gevoelens van eenzaamheid en op welke manier. In interpretatiesessies met professionals hebben ze vervolgens bekeken hoe deze inzichten vertaald kunnen worden naar concrete ontwerprichtlijnen. 

De resultaten laten zien dat mensen op momenten van eenzaamheid uiteenlopende behoeften hebben. Soms hebben mensen behoefte aan contact als ze zich eenzaam voelen, maar er kan ook behoefte zijn aan nabijheid van anderen zonder sociale verplichting, een gevoel van verbondenheid met anderen of met een plek, afleiding, of herstel en reflectie. Eenzaamheid vraagt daarom niet alleen om plekken voor ontmoeting, maar om een omgeving die ruimte biedt aan verschillende sociale en ruimtelijke behoeften. 

De onderzoekers onderscheiden vier perspectieven voor eenzaamheidsvriendelijke omgevingen die inzicht geven in hoe de fysieke leefomgeving kan bijdragen aan het omgaan met gevoelens van eenzaamheid. 

1. Ruimte voor sociale nabijheid: Plekken waar je onder de mensen kunt zijn, met ruimte voor contact, maar zonder verplichting.
2. Ruimte voor verbondenheid: Plekken die vertrouwd aanvoelen, waar je jezelf kunt zijn en waar je het gevoel hebt ergens bij te horen.
3. Ruimte voor afleiding: Plekken waar je uit je hoofd kunt komen en je aandacht kunt verleggen.
4. Ruimte voor herstel en reflectie: Plekken die rust, reflectie en het verwerken van gevoelens ondersteunen. 

Een belangrijke voorwaarde voor deze perspectieven is: ruimte om er te mogen zijn, alleen of samen, zonder doel of verplichting. Veilige en inclusieve plekken waar verblijven vanzelfsprekend is, vormen de basis voor een eenzaamheidsvriendelijke omgeving. 

Om deze perspectieven toepasbaar te maken voor de praktijk, zijn de inzichten samen met ontwerpers, gemeenten en adviseurs beheer openbare ruimte uitgewerkt in ruimtelijke interventies. Dit heeft geleid tot twaalf ruimtelijke strategieën, waarin de vier perspectieven zijn vertaald naar concrete ontwerprichtlijnen. Deze bieden handvatten voor het ontwerpen van omgevingen die beter aansluiten bij uiteenlopende behoeften op momenten van eenzaamheid.

Lees meer: RUIMTE VOOR EENZAAMHEID - Ontwerprichtlijnen voor eenzaamheidsvriendelijke omgevingen

Lees ook: Creëer eenzaamheidsvriendelijke omgevingen | ZorgSaamWonen