Eric en Pauline werken samen met collegae van verschillende organisaties aan diverse projecten rondom dit belangrijke thema. Bij het project ‘Ruimte voor eenzaamheid’ kijken de onderzoekers op welke manier de leefomgeving eenzaamheid kan beïnvloeden. Eric: “In dit project ontwikkelen we samen met een diverse groep bewoners van Eindhoven en ontwerpers richtlijnen voor het ontwerp van allerlei ruimtes die eenzaamheid verminderen.”

Bij het Europese project ‘I BELONG’ gaat het met name om eenzaamheid bij jongvolwassenen. Pauline: “Emotionele eenzaamheid is het hoogst onder jongvolwassenen tussen 15 en 25 jaar: 14 procent van hen voelt zich sterk emotioneel eenzaam. We onderzoeken hoe de fysieke leefomgeving kan bijdragen aan hun welzijn en we bestuderen de rol van de gebouwde omgeving.”

Foto’s

Binnen deze twee projecten vindt een aantal empirische studies plaats. Ten eerste is geïnventariseerd wat er bekend is over de gebouwde omgeving en eenzaamheid. Ten tweede is een ‘photo voice’ onderzoek gedaan in Nederland en in Ierland. “Hierbij maken jongeren foto’s van prettige plekken”, legt Eric uit. Zij kregen de volgende vragen mee: Waar ga je naartoe als je je eenzaam voelt? Welke plekken vermijd je? “Aan de hand daarvan vinden gesprekken plaats.” Ten derde zijn er gesprekken geweest met bewoners in Eindhoven over welke plekken mensen opzoeken als ze zich eenzaam voelen. Eric en Pauline delen de eerste bevindingen van deze studies.

Beschutting

Eric: “Uit het literatuuronderzoek hebben we geleerd dat mensen die zich eenzaam voelen behoefte hebben om dingen alleen te doen, te reflecteren en afleiding te zoeken.” Sommige mensen zoeken juist wél de interactie op. “We zagen dat veel studies zich richten op vragen als: Hoe ervaar je je omgeving? Voel je je veilig? Voel je je thuis? Ook waren er studies naar de effecten van geluidsoverlast, vuil en criminaliteit. We leerden dat de verschillende mechanismen samenhangen.” Eric maakt het concreet: “Als je je niet veilig voelt ga je minder snel een wandeling in de buurt maken.”

Uit het photo voice project kwamen eveneens interessante en bruikbare bevindingen naar voren. Pauline licht ze toe: “Mensen vinden het belangrijk dat de omgeving schoon, intact en veilig is.” Ook hier blijkt dat mensen soms behoefte hebben om bij anderen te zijn en soms om alleen te zijn. “Mensen vinden het vaak prettig om zich een beetje te kunnen verstoppen, dus is het fijn als er plekken zijn die die beschutting bieden.”

Tekening door AI

Van de uitkomsten van de gesprekken met de bewoners van Eindhoven zijn AI-afbeeldingen gemaakt die in het onderzoek werden gebruikt om er verder over in gesprek te gaan. Eric vertelt wat er op deze verzamelde tekening te zien is: “We hebben gesproken met expats, dak- en thuislozen en kwetsbare ouderen. Een gemêleerde groep dus. We hebben op basis van deze gesprekken meerdere AI-afbeeldingen gegenereerd.” Zo zijn er groene plekken met water, maar ook terrasjes en gebouwen met plekken om binnen te zitten, plekken om te werken en ruimtes waar je gratis en droog kunt verblijven. "Mensen vinden over het algemeen een groene omgeving fijn en ronde vormen, net als historische gebouwen en uitnodigende plekken om te zitten.” Daarentegen vinden mensen plekken waar veel steen is niet fijn, zoals stationsgebieden. “Wat ons opviel is dat jongeren hun eigen kamer vaak noemen als plek waar zij graag vertoeven als ze zich eenzaam voelen. Dat geldt dan weer niet voor de partners van expats. Zij spenderen veel tijd in hun eigen huis en als zij zich eenzaam voelen, dan is het vaak daar. Bij gevoelens van eenzaamheid wil deze groep juist weg uit het eigen huis.”

Richtlijnen

In totaal zijn er achttien factoren gevonden die van invloed zijn op gevoelens van eenzaamheid. Pauline: “We hebben diverse workshops georganiseerd met ontwerpers en architecten naar aanleiding van de uitkomsten. Zo willen we hun input verwerken en komen tot ontwerprichtlijnen en mogelijk tot een toolbox." De onderzoekers kunnen nu alvast verklappen dat er aandacht zal zijn voor zowel ruimte voor sociale nabijheid, ruimte voor verbondenheid, ruimte voor afleiding en ruimte voor herstel en reflectie - met onderliggend hieraan: ruimte om er te mogen zijn.

Eric benadrukt dat het niet gaat om het oplossen van eenzaamheid maar om het verzachten van eenzaamheid. “Als mensen zich eenzaam voelen, zoeken zij een prettige plek om te zijn, waar het goed voelt. Dat wil niet zeggen dat ze meteen minder eenzaam zijn, maar bijvoorbeeld wel dat die eenzaamheid minder op de voorgrond staat.”

Meer informatie:

• Onderzoeksproject I BELONG | Fontys
• Project: Ruimte voor eenzaamheid | Fontys
• Hoe een omgeving verschil kan maken bij eenzaamheid