Dat is precies wat er gebeurt bij de Vitality Clubs. Op het eerste een eenvoudige beweeggroep van buurtbewoners die samenkomen om oefeningen voor kracht, conditie, balans en cognitie te doen. ‘Maar’, zegt Els Schopman, wijkverpleegkundige en landelijk coördinator van Vitality Clubs. ‘Zonder professionele trainer, lidmaatschap of prestatiedruk. De deelnemers bepalen namelijk alles zelf: het tijdstip, de materialen en welke vrijwilligers uit de groep de oefeningen voordoen.’

Van bewegen naar ontmoeten

‘Het bijzondere is dat je met heel weinig middelen heel veel kunt bereiken’, zegt Schopman. ‘De wijkgenoten komen niet alleen in beweging, ze komen weer midden in het leven te staan. Alle obstakels die mensen ervan weerhouden om naar een sportschool te gaan, nemen we weg. Bij een Vitality Club hoef je geen sportieve achtergrond te hebben. De groep kijkt niet naar wat je niet meer kunt, maar naar wat je wél kunt. Juist dat maakt de drempel zo laag.’

De grootste winst zit overigens niet in de beweging zelf. Deze ogenschijnlijk eenvoudige beweeggroepen in de wijk veranderen in ontmoetingsplekken waar mensen nieuwe contacten opdoen en zich weer onderdeel voelen van een gemeenschap. ‘We zien vaak mensen binnenkomen die door gezondheidsproblemen of het verlies van een partner nauwelijks nog buiten kwamen. Na een paar maanden staan ze weer midden in de wijk. Ze maken vrienden en pakken activiteiten op die ze lang niet meer durfden te doen. Ze ontdekken opnieuw wat ze kunnen bijdragen.’

Empowerment in de praktijk

De aanpak sluit nauw aan bij het idee van empowerment: mensen ondersteunen om hun eigen mogelijkheden opnieuw te ontdekken en zo zelfstandig mogelijk te blijven meedoen in het dagelijks leven. Niet overnemen, maar versterken. ‘Juist door de deelnemers de ruimte te geven, ontstaat eigenaarschap binnen de groep en groeit het zelfvertrouwen. Er ontstaat een vangnet: buurtbewoners brengen elkaar naar afspraken, helpen bij klusjes of houden een oogje in het zeil als iemand ziek is. Ook ontstaan nieuwe initiatieven, zoals gezamenlijke barbecues, boekenclubs, uitstapjes en zelfs vakanties.’

Het zelforganiserende karakter maakt daarin echt het verschil, zegt Schopman. ‘Professionals zijn gewend om te organiseren en oplossingen aan te dragen. Maar soms bereik je meer door ruimte te geven en mensen zelf aan het roer te laten staan. Daarom helpt een professional bij de Vitality Club alleen bij de start, maar trekt zich na een korte opstartperiode terug. De groep neemt vervolgens de verantwoordelijkheid over.’

Een Vitality Club in elke wijk

De maatschappelijke waarde van deze aanpak werd in 2025 onderzocht in een SROI-analyse. Daaruit bleek dat iedere geïnvesteerde euro in Vitality Clubs 6,20 euro aan maatschappelijke waarde oplevert. Die winst zit in een betere levenskwaliteit, meer sociale contacten, grotere zelfredzaamheid en een lager risico op vallen. ‘Die impact wordt steeds belangrijker. Nederland telt nu ongeveer 3,8 miljoen mensen van 65 jaar en ouder: één op de vijf inwoners. In 2040 is naar verwachting een kwart van de bevolking ouder dan 65. Dat vraagt om buurten waarin mensen elkaar kennen en ondersteunen.’

De ambitie van Schopman is daarom duidelijk: een zelforganiserende beweegclub in iedere wijk van Nederland. ‘Het mooie is dat je niet overal nieuwe voorzieningen hoeft te bouwen. De oplossing is vaak al aanwezig: de mensen zelf. Verbind ze met elkaar en ondersteun waar nodig. Het mooiste is wanneer de deelnemers ontdekken: ik doe ertoe. Ik kan iets betekenen voor anderen.’

Voor professionals: start zelf een Vitality Club

Vitality Clubs kunnen vanuit verschillende achtergronden worden opgestart: door wijkverpleegkundigen, buurtsportcoaches, welzijnswerkers, fysiotherapeuten of betrokken bewoners. Om professionals op weg te helpen zijn er maandelijkse online informatiesessies en is er een praktische handleiding en toolkit beschikbaar.

Meer informatie is te vinden op www.vitality-club.nl