‘We bouwden ooit het volkshuisvestingssysteem in Nederland op basis van solidariteit. Met als doel: goede huisvesting voor iedereen. De overheid investeerde zodat mensen een beter huis kregen dan zij feitelijk konden betalen; volkshuisvesting werd daarmee een merit-good. Het geld zat vast in de stenen. In de jaren ’90 trok de overheid zich terug; ook financieel. Het vermogen in de stenen kwam bij de eigenaren. Dit gaf een boost aan onze welvaart. Veel mensen en instituten met vastgoed profiteerden. Veel nieuwkomers plukken hiervan nu echter de wrange vruchten.

Zitten we gevangen in een onbedoeld scheefgegroeid systeem? In 2026 nemen we stappen om een beetje los te komen. Dat begint met herkennen en erkennen.

1. Compassie

Succes en geld zijn geen verdienste, maar het gevolg van een gelukkige samenloop van omstandigheden; vaak van generaties voor jou. Helaas framen marktdenken en tiktokfilmpjes succes wel als een verdienste. Gevolg: onvoldoende compassie voor mensen met minder geluk.

2. Solidariteit

De eigen bubbel en het individuele belang kleuren opvattingen over de woningmarkt. Kan je met vermogen een huisje verhuren, dan zie je het belang van huren. Tenzij je een lange slungel op de bank hebt die zijn eerste huisje wil kopen. Deze manier van redeneren helpt de volkshuisvesting niet verder. Volkshuisvesting vraagt solidariteit met mensen die zich in een afhankelijke positie bevinden.

3. Conflicterende belangen

Belemmerend eigen belang is er niet alleen tussen individuen, maar ook tussen sectoren. Een straatje erbij. Landbouw moet blijven. Parkeren voor de deur. Een nieuwe (spoor)weg. Een extra vliegveld voor onze vakantie. De wolf. Ruimte voor bedrijven. Niet alles kan tegelijkertijd. Nu we serieus werk maken van volkshuisvesting worden deze conflicterende belangen steeds zichtbaarder.

4. Concessies

Als niet alles kan, dan moeten we minder m2 gebruiken. Zuinig omgaan met materialen. Meer geld naar wonen en minder naar vakanties… Signalen wijzen erop dat de bereidheid om concessies te doen groeit. Daar krijg je ook wat voor terug. Zie voorbeelden van hospita-verhuur, woningdelen, hofjes en wooncoöperaties.

5. Ouderen solidair met jongeren

Jongeren doen het eerst concessies. Zij zitten het meest in de knel. Ook steeds meer ouderen willen solidair zijn met deze jongeren. Zij stromen door naar een kleiner huis. Zij vragen niet de hoofdprijs voor hun huis, als zij maar kunnen rekenen op een fijne ouwe-dag. Als we dat als samenleving kunnen garanderen, hebben veel ouderen daar hebben waarschijnlijk best wat voor over.

6. Aan de slag

We moeten hoe dan ook aan de slag met betaalbare woonproducten. In de bestaande voorraad en door nieuwbouw; door industrieel of conceptueel bouwen. De plannen zijn bedacht. De stap van beleid naar uitvoering blijkt te groot. De uitdaging voor 2026 is om een noodzakelijke tussenstap te zetten: plannen uitvoeringsgereed maken.

7. Programmatisch werken

Volkshuisvestingsprogramma’s moeten daarvoor oplossingen bieden. Dat lukt alleen als de overheid de slag maakt van analytisch-beleidsmatig werken naar programmatisch-uitvoeringsgericht werken. Dat vraagt volkshuisvestingsambtenaren die vol verve de vele belangen erkennen en slimme verbindingen leggen naar oplossingen.

8. AI-tooling

Onderzoek en analyse zijn geen doel op zich, maar een middel dat ten dienste staat van de juiste maatregelen. Tooling met GIS en AI biedt kansen om echte mogelijkheden te detecteren voor realisatie van betaalbaar wonen in heel Nederland.

9. Structurele objectsubsidie

Plannen vragen geld; met alle ambities rond betaalbaarheid en kwaliteit is volkshuisvesting nog altijd een merit-good. Corporaties kunnen het hiervoor noodzakelijke investeringsniveau niet volhouden. De sector pleit terecht voor afschaffing van ATAD en VPB, maar dat is onvoldoende. Structurele en substantiële objectsubsidiëring is nodig voor een toekomstbestendige volkshuisvesting, zeker voor de sociale huur.

10. Samenredzaamheid voor iedereen

Het accent bij wonen-welzijn-zorg verschuift van formele naar informele inzet; van woonzorgzones naar voorzorgcirkels en community care. Organisaties lopen tegen hun personele grenzen aan. We vestigen daarom onze hoop op elkaar en samenredzaamheid. Dat is mooi voor wie geaccepteerd wordt, maar is een risico voor wie niet kan rekenen op compassie. Voor mensen buiten onze bubbel. De uitdaging is om samenredzaamheid met iedereen te realiseren; solidariteit is dan noodzakelijk!’

Bron: Trends voor woningmarkt en leefomgeving 2026, Companen in Binnenlands Bestuur, 6 januari 2026