Zo’n twintig ZorgSaamWonen-experts en -geïnteresseerden namen op 4 juni deel aan een excursie naar de ontwikkelingszone ‘Zuiderpark’ en ‘beleefden’ hoe je tot een transitie komt van kostbaar wordende (woon)zorg naar zo lang mogelijk gelukkig thuis wonen in een inclusieve, zorgzame buurt. Anders gezegd: hoe je met minder zorgprofessionals dubbel zoveel mensen een lang, gezond en gelukkig leven in de thuis-omgeving kunt bieden. Deze transitie is momenteel dé maatschappelijke opgave in het domein wonen en zorg. De woonzorg-zone in Zuiderpark, in ontwikkeling, laat al voorzichtig zien aan welke knoppen je kunt draaien om zo’n beweging in gang te zetten. 

Frank Hendriks blikt nog even terug op het begin, op de start van de transitie. ‘Zuiderpark’ - zoals het gebied rondom zorgcentrum Gagelbosch in de Eindhovense volksmond werd genoemd - stond lange tijd voor ‘een plek waar je zorg kon krijgen’. Daarmee kreeg het hele Zuiderpark met onder meer twee woontorens en een multidisciplinair gezondheidscentrum, onbedoeld het imago van ziek zijn, legt Frank uit. Dat moest anders, zowel ‘in de stenen’, als in de beleving van mensen. “We kunnen niet blijven doen, wat we deden. We hebben nog niet alle antwoorden, maar er is zeker sprake van awareness.” 


Frank Hendriks toont het Archipel-concept : ‘We zorgen met compassie voor kwetsbare mensen daar waar zij wonen’

Archipel is initiatiefnemer en, met financiële steun van het zorgkantoor, kwartiermaker voor een inclusieve woon-zorgbuurt, noem het blue zone, waar mensen gelukkig oud kunnen worden. Zuiderpark heeft een aantal voorwaarden hiervoor mee. Zo is de grond deels eigendom van Archipel en wonen er al veel mensen rond een beschutte, groene parkomgeving. Zo vormen de inwoners van de twee aanpalende sociale- en particuliere woontorens én de bezoekers van een multidisciplinair gezondheidscentrum al een substantiële gemeenschap om een zorgzame buurt te kunnen gaan vormen. Nu is het zaak deze gemeenschapskracht te ontwikkelen en de directe omgeving uitnodigend te maken om te bewegen en te ontmoeten. 

De deelnemers maken in de ontvangstruimte van zorgcentrum Gagelbosch en het inpandige restaurant ‘De Gasterij’ kennis met Saskia Kluin en Kirsten van den Akker, beiden kwartiermaker Wijken en Buurten voor Archipel. Samen met Sandra van der Westerlo van Savant richten zij zich volledig op community building binnen de brede woonzorg-zone Zuiderpark. Frank houdt zich vooral bezig met domeinoverstijgende kansen en openingen in het rigide en in financiële hokjes georganiseerde zorgveld, terwijl Annemarie Tebak projectleider is voor de herinrichting van de buitenruimte, van ‘het park’. En, niet te vergeten, vertellen de bewoners Theun en Ricky over wat hun bijdrage is aan het vormen van een inclusieve buurt. 

Terug naar het domein van Frank. In het zorgcentrum bevinden zich 80 zorgappartementen, voor bewoners met een Wlz 4-, 5- of 6. “De mensen met een Wlz 4 zouden eigenlijk ook thuis moeten kunnen wonen met een VPT, met een volledig pakket thuis,” zegt Frank. “Die vrijkomende ruimte zou dan bijvoorbeeld kunnen worden ingenomen door jongeren of andere bewoners die zo ook binnen Zuiderpark een zorgzame gemeenschap kunnen helpen ontwikkelen” verklapt hij zijn droombeeld.

Kwartiermaker Saskia gaat in op toepassing van het gespreksinstrument ‘De schijf van vijf’ binnen community building: Wat kun je zelf? Hoe groot is eigen netwerk? Wat biedt je familie en mantelzorg? Wat kan techniek betekenen? En tot slot: Wat kan heb je dan nog nodig en kan door Archipel verzorgd worden? Saskia erkent dat zorgmedewerkers met name moeite hebben om de eerste vraag te vraag te stellen. Geïnspireerd door Henk Geene, de man van de voorzorgcirkels, maakt Saskia actief werk van kleine groepen buren die voor elkaar willen zorgen in relatie tot VPT. Zuiderpark-bewoner Theun doet er enthousiast verslag van hoe hij werkt in ‘zijn’ woontoren. “Er is veel hulp, maar mensen willen of durven er niet om te vragen. Sommigen geven aan: ‘Ik zou wel eens bezoek willen hebben’. Dat vind ik triest en dan ga ik ernaar toe. We moeten weten van elkaar wie wat kan, dan hebben we veel minder zorgprofessionals nodig. Dus daar moeten we achter zien te komen. En”, zegt Theun: “Omkijken naar elkaar kost niets, verplicht tot niets, en iedereen wordt er gelukkig van.” 

“Belangrijk aan de buurtcirkels is dat we ons tempo aanpassen aan het tempo en de energie van de wijk”, leert Saskia. Haar rol als ‘wijkverbinder’ beschouwt ze als noodzakelijk om alle ‘cirkels’ van bewoners en alle zorgorganisaties in deze inclusieve buurt met elkaar te verbinden. “Ook intramuraal”.

Bewoners en bezoekers op weg naar het Ontmoet & Groetpleyn in het gezondheidscentrum

Frank leidt een groepje deelnemers rond op het Zuiderpark en loopt als eerste naar het publieke Ontmoet & Groetpleyn, in de voormalige grote entree van het gezondheidscentrum, waar iedere dag om 12 uur samen van een betaalbare warme lunch wordt genoten. “De naam verwoordt de kern van de visie van de stichting Ontmoet&Groet waarmee we samen dit Ontmoet&Groetpleyn hebben opgezet. Wil je namelijk iemand echt leren begroeten zul je iemand eerst moeten ontmoeten.” Hier heerst een huiselijke sfeer met sjoelende dames en een gezellig bevolkte zithoek. “Ik spreek je graag Frank, want we hebben wat ideeën”, klinkt het vanaf de bank. Frank lacht tevreden. “Hier maken we ook steeds meer plek voor gezondheid. Langzaamaan maakt de bitterbal hier plaats voor een gezonde hap.”

Buiten draagt Frank het ‘reisleidersstokje’ over aan Annemarie Tebak die de plekken voor de herinrichting van het park aanwijst. Van voor naar achteren komt een veilig betegelde wandelroute met comfortabele zitjes. In het midden een wandellus rond een terrein waar activiteiten kunnen plaatsvinden. De beplanting is eetbaar, dan wel prikkelt de zintuigen. Ook komt er een fysio- of therapie-pad. Een van de bezoeksters tipt Annemarie nog op het effect van kunst om bijvoorbeeld de snelheid van autorijders rond het park te verminderen.

Zorgcentrum Gagelbosch, aan het Zuiderpark, heet mensen welkom op een groot terras

Terug in Gagelbosch ervaren de bezoekers het effect van het, door de kwartiermakers ontwikkeld spel ‘Kijk op de Wijk’. Aan de hand van de casusbeschrijving van een ‘buurtgenoot in nood’, denkt een groepje rond de tafel na over hoe je ‘als buurtbewoner’ deze persoon zou kunnen helpen. Opmerkelijk wat er dan zoal al aan opties los komt, zónder dat het woord ‘zorg’ valt. 

“Het gaat in de kern ook niet meer om zorg”, geeft Frank de bezoekers aan deze excursie mee,” maar om kwaliteit van samen leven.”