De vergrijzing van Nederland en de gevolgen daarvan voor ons allemaal, zijn sinds kort een wekelijks item in de landelijke media. Het dringt tot de mensen door dat we met een nieuwe crisis te maken hebben.  

Op steeds meer plaatsen in het land worden initiatieven ontwikkeld om de gevolgen van de vergrijzing op te vangen. Dit is hard nodig omdat het personeelstekort in de thuiszorg jaarlijks zal toenemen. Met name thuiswonende ouderen zullen dit aan den lijve gaan ervaren. In 2021 ontwikkelde ik het concept van de “voorzorgcirkels”. In de voorzorgcirkels staan twee elementen centraal: gezonde vitale ouderen helpen zorgbehoeftige ouderen en hulpvraag en hulpaanbod wordt in onderling overleg op elkaar afgestemd.

Op dit moment ontstaan er in Nederland interessante varianten op de voorzorgcirkels. Twee voorbeelden wil ik hier toelichten.

In een dorp van 17.000 inwoners in Brabant, heeft de plaatselijke zorgcoöperatie een “zorgcirkel voor kortdurende hulp” opgericht. Inwoners kunnen hulp krijgen voor een maximale periode van één maand.  De hulp wordt gegeven door leden van de zorgcoöperatie die bereid zijn minimaal één dag per maand beschikbaar te zijn voor de hulpvrager. Veertig leden hebben zich aangemeld. Beschikbaar zijn wil niet zeggen dat de hulpvrager een beroep doet op de hulpverlener, de hulpvrager weet in ieder geval dat er elke dag iemand beschikbaar is. Het is een prachtig initiatief.

In een ander dorp heeft men een telefoondienst opgericht. Mensen in het dorp die hulp nodig hebben, kunnen contact opnemen met de telefoondienst. Zeven inwoners zijn bereid om elk één dag per week de telefoondienst te bemensen. Dertig andere inwoners hebben zich aangemeld als hulpverlener en hun hulp is geïnventariseerd. Degene die de telefoondienst bemenst, koppelt de hulpvraag aan de hulpverlener. Ook dit is een voorbeeld van een prachtig initiatief. 

Bij deze twee initiatieven vallen een paar zaken op als je ze vergelijkt met de voorzorgcirkels. Beide initiatieven laten zien dat de initiatiefnemers een voorzichtige start maken. Het gaat in beide gevallen om kleine, eenvoudige hulpvragen. Als start is dit een goed uitgangspunt. Beter voorzichtig beginnen dan afschrikken met zware verzorgingsafspraken met hulpbehoeftigen. Ook is het prima om met directe hulpvragen te starten in plaats van met voorzorgsmaatregelen.

In het geval van voorzorgcirkels is er sprake van een preventieve actie: men treft maatregelen “voor het geval dat”, uit voorzorg dus. Als je de tachtig gepasseerd bent, ben je kwetsbaarder dan wanneer je vijftig bent. Er kan je zomaar plotseling iets overkomen. Hetzelfde geldt voor hulp in plaats van zorg. De voorzorgcirkel heet mede zo, omdat het zorgen voor elkaar en zorg hebben om elkaar centraler komt te staan naarmate je ouder wordt. 

Het aantal zorgafhankelijke ouderen gaat als gevolg van de vergrijzing verdubbelen, terwijl er geen thuiszorg personeel bij zal komen. Dat betekent een verschraling van de thuiszorg. Als ouderen moeten we ons dus voorbereiden op zorgtaken: iemand helpen om steunkousen aan te trekken, ouderen uit en in bed helpen, iemand naar het toilet brengen, et cetera. Als je wil weten wat er op ons afkomt, moet je kijken naar de laatste twee jaar van het leven van ouderen. Dan wordt duidelijk wat ouderen zelf niet meer kunnen en wat wij als gezonde, vitale ouderen over moeten nemen. Dat is de stip op de horizon, daarop zullen we moeten voorsorteren. De puur lichamelijke zorg zal voorlopig nog wel door de thuiszorg gedaan worden, maar al het andere zullen wij in onderling overleg over moeten nemen. Het is niet anders. 

Lees ook de eerder verschenen blogs van Henk Geene: 

• Hoe meer ouderen hoe beter
• Alleenwonende ouderen zijn zeer kwetsbaar
• Voorsorteren op de ouderdom is slim 
• De ontwikkeling van voorzorgcirkels op hoofdlijnen