De Maarle aan het Merletplein in Cuijk: veertien huishoudens hebben hier niet alleen hun eigen thuis gebouwd, maar ook de fundamenten gelegd voor een manier van leven waarbij naar elkaar omkijken centraal staat. In 2023 waren we er al eens op bezoek en spraken destijds met Olga en Ria, twee van de initiatiefnemers. De locatie waar woongemeenschap De Maarle moest verrijzen was nog een braakliggend terrein, de eerste paal zou niet lang daarna de grond in gaan. We schreven er een uitgebreid artikel over met daarbij de belofte om terug te komen als het project gerealiseerd zou zijn.

Afgelopen april was het zover. We ontmoetten Olga en Ria in het hart van De Maarle, de Tuinkamer. De tweewekelijkse koffieochtend is net afgelopen en de reuring neemt langzaam af. Wij gaan zitten voor een vervolggesprek over de ontwikkeling van de woongemeenschap.

Oekraïne-crisis als bijna breekpunt

Terugkijkend kan rustig gezegd worden dat de ontwikkeling van De Maarle bij vlagen turbulent verliep. Net werden de plannen in 2021 concreet en werd er met de gemeente een grondreserveringsovereenkomst getekend, toen de wereld in 2022 werd opgeschud door de Russische invasie in Oekraïne. Eén van de meest acute gevolgen van dit conflict waren snel stijgende prijzen van materiaal en brandstof. De impact op de bouwsector was enorm, de prijzen schoten omhoog.

Ria: “Ook wij kregen te maken met een flinke, onvoorziene prijsstijging. En dat precies op het moment dat de aannemer de bouwprijs aan het doorrekenen was. Toen de definitieve berekeningen binnenkwamen, bleken de bouwkosten veel hoger dan verwacht.”

Deze financiële tegenvaller zorgde voor veel onrust binnen de CPO-vereniging. Drie huishoudens stapten vanwege de gestegen bouwkosten uit het ontwikkelproces. Voor Olga en Ria, die samen met hun partners het project trokken, was dit een flinke tegenvaller. Olga herinnert zich de spanning nog goed: ‘’Wij voelden ons als initiatiefnemers wel erg verantwoordelijk voor het doorgaan van het project. Wat zou er met de groep gebeuren als wij - alle twee de stellen, of één van ons - uit zouden stappen? Gelukkig kwam het zover niet, we besloten alle vier dat we door wilden gaan!’’

Ook een punt van spanning waren de keuzes die gemaakt moesten worden op het gebied van duurzaamheid. Het was de verplichting vanuit de gemeente om volledig energieneutraal (ENG) te bouwen; en uiteindelijk is het een zeer hoogwaardig A+++ label geworden voor alle woningen. De woningen zijn voorzien van warmtepompen en zonnepanelen, maar een duurzaam toiletdoorspoelsysteem heeft het niet gehaald. Een onverwacht voordeel van de dikke isolatie die nodig was voor de duurzaamheid, is de enorme rust in de woningen. Zelfs het geluid van het afbreken van de nabijgelegen Nutricia-fabriek dringt binnenshuis niet door. "Hierbinnen hoor je echt helemaal niets van de omgeving”, geven de dames aan.

De harde eisen van CPO

Een van de grootste uitdagingen bij CPO is de noodzaak om een kritische massa aan bewoners te behouden. Om te kunnen starten met de bouw, moest 70 procent van de woningen verkocht zijn. In een regio die van oudsher wat traditioneler is ingesteld, bleek het vinden van nieuwe deelnemers in een tijd van stijgende prijzen een hele opgave. Olga: “Er was een enorme PR-inspanning nodig om de lege plekken in te vullen. Als we geïnteresseerden hadden, dan moesten mensen aspirant-lid worden, aanwezig zijn bij een Algemene Ledenvergadering, de sfeer proeven en daarna een besluit nemen of ze wilden doorgaan. Veel potentiële bewoners haakten in eerste instantie af omdat ze de onzekerheid van het proces niet aandurfden. Mensen willen vaak precies weten wat het gaat kosten en wanneer het klaar is, zaken die in een vroeg CPO-stadium nog niet vaststaan.”

Uiteindelijk zorgde de komst van een paar vastberaden mensen op het laatste moment ervoor dat de magische grens van 70 procent werd gehaald en de aannemer het resterende risico voor de laatste onverkochte woningen durfde te nemen. Eind 2023 ging de bouw van start.

De 'zachte' kant

Een cruciaal onderdeel van het succes van de realisatie was de begeleiding door Kilimanjaro Wonen. Zij boden niet alleen ondersteuning bij de zakelijke en juridische aspecten - de koude kant - maar legden ook de nadruk op de 'zachte kant': de groepsvorming. Volgens de bewoners is dit wat De Maarle sterk maakt: ‘’Ik weet zeker dat het noodzakelijk is dat je al iets aan die zachte kant doet tijdens het ontwikkelproces’’, zegt Ria. “We zijn heel blij geweest met die begeleiding.” Tijdens zogenaamde heidagen werd er al gesproken over zaken die pas relevant zouden worden als mensen in De Maarle zouden wonen. Denk aan afspraken over huisdieren, roken in de tuin en hoe je omgaat met elkaars privacy. Deze bijeenkomsten zorgden voor een basis van veiligheid en vertrouwen. De bewoners leerden er ook dat open communicatie essentieel is. Olga: "Mensen kunnen immers geen gedachten lezen, dus spreek het uit.”

Een bijzonder aspect van de gemeenschap is de manier waarop besluiten worden genomen: de consentmethode. In plaats van de meerderheid die beslist, wordt er gezocht naar een besluit waarmee iedereen kan leven. Dit betekent niet dat iedereen het er 100 procent mee eens hoeft te zijn, maar dat er geen overwegend bezwaar meer is. De consentmethode vergt training en een sterke voorzitter die ervoor zorgt dat iedereen gehoord wordt. Dit voorkomt dat mensen zich overrompeld voelen door de mening van de massa. Olga vat de essentie ervan mooi samen: "80 procent van de besluiten moet echt naar je zin zijn, maar de overige 20 procent moet je ook kunnen laten en het de ander gunnen. Dit proces zorgt voor een breed draagvlak en voorkomt dat frustraties zich opstapelen.”

Balans tussen privacy en de gemeenschap

Sinds de oplevering begin 2025 is De Maarle echt tot leven gekomen. Het hart van het complex is de 'Tuinkamer', een gezamenlijke ruimte die multifunctioneel wordt gebruikt voor vergaderingen, feestjes en de populaire koffieochtenden op dinsdag en donderdag. Deze ochtenden ontstonden spontaan uit de behoefte van bewoners van de bovenverdiepingen om meer contact te hebben met de buren beneden. De sociale interactie in De Maarle is vaak ongedwongen en loopt veelal via de groeps-app. Ria: "Dan appt er iemand: 'Ik ga vanavond Mexicaans koken, wie eet er mee?' En voor je het weet zit de hele tafel vol". Ook het onderhoud van de gezamenlijke tuin en gezamenlijke ruimtes is op een even ongedwongen sociale manier collectief geregeld via een corveesysteem. Door bewoners in wisselende drietallen te koppelen, leert iedereen elkaar op een andere manier kennen, wat de onderlinge band versterkt.

Wonen in een woongemeenschap vraagt om een gezonde balans tussen sociale interactie en individuele vrijheid. De bewoners van De Maarle hebben geleerd dat het essentieel is om grenzen aan te geven. Zo was er een buurvrouw die eerlijk uitsprak dat zij graag alleen wilde wandelen zonder dat anderen zich gepasseerd voelden. Door dit soort zaken openlijk te bespreken, ontstaat er ruimte voor ieders behoeften. Toch is de geborgenheid van de groep een van de grootste pluspunten; zeker ook voor de alleenstaanden in de groep. Het idee dat er altijd hulp nabij is, geeft een enorm veilig gevoel. "Als er om half elf 's avonds iemand roept dat de keuken overstroomt, staan er direct twee of drie mensen klaar om te helpen", zegt Ria. Deze vorm van burenhulp-plus wordt zeer gewaardeerd.

Met een gemiddelde leeftijd van rond de 68 jaar is zorg een onderwerp dat op de achtergrond meespeelt. De bewoners zijn hier nuchter in: je bent goede buren van elkaar, maar geen mantelzorgers. Toch zien ze ook op dit punt de voordelen van hun woonvorm voor de toekomst. Als er later meerdere mensen zorg nodig hebben, is het voor zorgorganisaties veel efficiënter om op één centrale plek zorg te verlenen in plaats van kriskras door de uitgestrekte gemeente te moeten rijden.

De beste beslissing

Terugkijkend op het hele avontuur overheerst een gevoel van diepe tevredenheid. Na alle tegenslagen tijdens de bouw en de intensieve jaren van voorbereiding, voelen Olga en Ria zich inmiddels echt helemaal thuis. Olga: "Ik heb nog heel vaak dat ik zo’n twinkel in mijn buik heb en denk: 'Oh, we wonen hier echt!' Ik word er soms zelfs een beetje emotioneel van.”

Het advies voor nieuwe CPO-groepen is dan ook duidelijk: ga veel kijken bij andere projecten, zorg voor professionele begeleiding op zowel de harde als de zachte kant en wees bereid om elkaar wat te gunnen. Want uiteindelijk zijn het niet de stenen, maar de mensen die van een plek een gemeenschap maken. Ria: "Ik heb echt het gevoel dat dit mijn laatste huis is. Ik wil geen ander huis meer!”