Gabriele Kasten, bestuurder bij zorgorganisatie Pieter Raat, vond het een goed idee, maar wilde vooral stimuleren dat bewoners zelf het initiatief namen. “Ik was geïnspireerd door het label G’oud van Woonzorg Nederland, waar een ontmoetingsruimte beschikbaar is en bewoners zelf activiteiten organiseren. We moeten meer toe naar samenredzaamheid. Dit voelde als een goed moment.”

Samen met zorgorganisatie Alkcare klopte Pieter Raat aan bij welzijnsorganisaties en woningcorporaties in Alkmaar en Heerhugowaard. Die reageerden meteen enthousiast. Om het proces te begeleiden werd Judith Smit aangetrokken als externe projectleider. Eind 2022 ging G’oud officieel van start met negen organisaties die zich inzetten voor ouderen: Pieter Raat, Alkcare, MET Dijk en Waard, Wonen Plus Welzijn, MEE & De Wering, WonenPlus Alkmaar, Woonzorg Nederland, Woonwaard en Kennemer Wonen. 

G’oud is vergelijkbaar met de Thuisplusflats in Rotterdam en de Lang Leven Thuisflats in Amsterdam. Ook elders in het land ontstaan vergelijkbare initiatieven. Wat G’oud bijzonder maakt, is dat er vanaf de start een behoeftepeiling en structurele effectmeting plaatsvinden. ZorgSaamWonen ging op bezoek bij wooncomplex Het Palet en sprak met bewoners en het G’oud team.

Samen zelfstandig wonen

Bij G’oud staat zelfstandig wonen centraal, met daarnaast sterke aandacht voor gemeenschapsvorming. Bewoners doen actief mee aan een vitale gemeenschap: ze kennen elkaar, kijken naar elkaar om en organiseren samen activiteiten. Ieder G’oud complex heeft een vast G’oud team, bestaande uit een medewerker van de woningcorporatie, een welzijnsorganisatie, een zorgorganisatie en een gemeenschapscoach. Er wordt domeinoverstijgend samengewerkt.

De bestaande wooncomplexen tellen tot nu toe tussen de 48 en 72 appartementen. In Het Palet wonen uitsluitend 65-plussers. Ilse Schoonenberg van woningcorporatie Woonwaard licht toe: “Het belang van G’oud voor ons als corporatie is dat bewoners prettig wonen en langer zelfstandig kunnen blijven wonen. We willen het onze huurders zo aangenaam mogelijk maken. Het Palet is daar een mooi voorbeeld van. Het werkt bovendien bevorderend voor de doorstroming op de woningmarkt: er is meer keuze dan blijven wonen waar je woont en de stap naar een zorginstelling.”

Behoeftepeiling en effectmeting

Ieder G’oud complex start met een uitgebreide peiling onder bewoners. Deze wordt vervolgens ongeveer eens per anderhalf jaar herhaald. Op basis van de uitkomsten maakt de projectgroep een plan voor het complex en kan het effect van G’oud inzichtelijk worden gemaakt.

Bewoners worden onder meer gevraagd naar hun behoeften, ervaren gezondheid en gevoelens van eenzaamheid (met de internationaal gebruikte Verkorte versie van de UCLA Loneliness Scale). Inmiddels zijn bijna vijfhonderdvijftig vragenlijsten afgenomen. De gemiddelde leeftijd van bewoners in de G’oud complexen is 81 jaar en ongeveer 80 procent is alleenstaand.

Doordat de peilingen periodiek worden herhaald, ontstaat zicht op trends en op het effect van de G’oud-interventies. Zo blijkt dat bewoners na de start van G’oud hun gezondheid positiever ervaren. De zelfredzaamheid is toegenomen, mensen nemen vaker deel aan activiteiten en weten beter waar zij hulp kunnen vinden op het gebied van wonen, zorg en welzijn. Dit bevestigt de uitkomsten van (inter)nationale onderzoeken dat zelfredzaamheid en sociale participatie belangrijk zijn voor de ervaren gezondheid. Het aantal bewoners dat zich soms geïsoleerd voelt, is wel licht gestegen. Dit vraagt om nader onderzoek. Zo blijft G’oud zich ontwikkelen.

Groeiende beweging in de regio

G’oud breidt zich gestaag uit. Inmiddels zijn er 14 G’oud wooncomplexen in Noord-Kennemerland. De betrokken organisaties zijn aangesloten bij het regionale samenwerkingsverband VONK (Vitaal Oud in Noord-Kennemerland). Mede vanuit dit verband is een IZA-aanvraag Noord-Holland Noord Gezond ingediend en positief beoordeeld. G’oud wordt daarmee grotendeels gefinancierd uit IZA-middelen, waardoor het concept de komende twee jaar kan doorgroeien naar 35 locaties.

Om G’oud te kunnen starten gelden enkele criteria, zoals: er moet een ontmoetingsruimte zijn, of op maximaal 500 meter afstand een geschikte ontmoetingsplek. Daarnaast is samenwerking tussen wonen, zorg en welzijn essentieel en is een deelname aan de herhaalde behoeftepeiling en effectmeting een vast onderdeel.

De gemeenten hebben tot nu toe de ontwikkelingen met grote interesse gevolgd, maar spelen geen dominante rol in het concept. Dat is anders dan in Rotterdam en Amsterdam, waar gemeenten een flinke stempel drukken op respectievelijk de Thuisplusflats en Lang Leven Thuisflats. Ook het zorgkantoor toont grote belangstelling. In de IZA-afspraken hebben de betrokken partijen hun gezamenlijke ambitie vastgelegd in concrete KPI’s,

Het G’oud-team

Gemeenschapscoach Carla Gleijsteen is in Het Palet de ‘spin in het web’. Zij verbindt bewoners en professionals. Nick Schoonhoven, wijkverpleegkundige, verzorgt samen met Carla een wekelijks inloopspreekuur, afwisselend door een van hen beiden gehouden. Dat blijkt een groot succes. Ze noemen zichzelf komisch ‘een gouden duo’ en vormen samen een vertrouwd gezicht voor de bewoners. Carla en Nick kennen alle 48 bewoners en weten waar hun behoeften liggen.

Samen met de andere professionals uit het G’oud team hebben ze een belangrijke signalerende functie en vullen elkaar goed aan. Ze leren van elkaars expertise, waardoor zij een completer beeld krijgen van bewoners en vroegtijdig passende ondersteuning kunnen bieden. Zo worden onder meer samen themabijeenkomsten georganiseerd, bijvoorbeeld over Valpreventie, de Wmo of veilig internetgebruik. Jacky de Boer van welzijnsorganisatie MET Dijk en Waard benadrukt dat zij graag mensen uit de buurt attent maakt op Het Palet voor activiteiten en als verhuismogelijkheid.

Bewoners hebben in de meterkast een kaart hangen met gegevens van de betrokken organisaties. Zo weten ze altijd waar ze terecht kunnen met vragen over wonen, zorg of welzijn.

Aantrekkelijk wonen

Bewoonster Bea is blij dat ze naar Het Palet is verhuisd. In haar vorige woning had ze last van geluidsoverlast en zag ze de buurt achteruitgaan. Na enige twijfel zette ze de stap. “Het heeft me goed gedaan,” vertelt ze. “Ik ben vrolijker geworden.” Bewoners houden elkaar op een prettige manier in de gaten. Nick ziet het dagelijks gebeuren: “Bewoners halen elkaar op om samen naar het restaurant te gaan, zoals laatst bij het stamppottenbuffet. Die nabijheid maakt echt verschil.”

Er zijn tal van activiteiten, zoals een knutselmiddag en een kaartclub. Het helpt daarbij dat er al een actieve bewonerscommissie was, waarop kon worden voortgebouwd. Een gemeenschappelijke ruimte voor ontmoeting is volgens de bewoonsters onmisbaar. Projectleider Judith Smit vult aan: “Sommige locaties hebben geen eigen ruimte, maar dan is er altijd een alternatieve plek dichtbij, op loopafstand voor senioren.”

Bewoners dragen tien euro per jaar bij aan de lief-en-leedpot. Daarnaast zijn er gezamenlijke uitstapjes met de bus, de Hugo Hopper. Nieuwe bewoners krijgen een bloemetje en uitleg over de activiteiten. Nick vertelt: “Laatst kwam een oudere heer kennismaken en hij zag twee oude bekenden. Die hebben hem rondgeleid. Dat zijn mooie momenten.”

In principe organiseren bewoners alles zelf. Carla en Nick ondersteunen waar nodig en houden een oogje in het zeil, bijvoorbeeld als iemand onverwacht niet meer verschijnt bij activiteiten. Sommige activiteiten staan ook open voor de buurt, waar veel bewoners oorspronkelijk vandaan komen.

Stap voor stap

Een belangrijke opgave is het versterken van de verbinding met de buurt. Dat lukt steeds beter, bijvoorbeeld met een wandelgroepje waar ook buurtbewoners aan deelnemen. Ook tussen verschillende G’oud complexen ontstaat samenwerking, zoals het gezamenlijk organiseren van een kunstroute.

“Het gaat allemaal heel organisch,” vertelt Rita Jobben, die vanaf het begin samen met Judith bij G’oud betrokken is. “Er zijn geen blauwdrukken, want ieder complex is anders. Je leert van elke plek. Begin klein, stap voor stap. Meerdere kleine stappen zorgen samen voor beweging. Het is nooit af; het blijft in ontwikkeling.”

Inmiddels is Het Palet een begrip geworden in Heerhugowaard. “Als er wat is, ga ik bij Het Palet wonen,” is een veelgehoorde uitspraak in de buurt. Bewoonster Bea zou niet anders meer willen. “Dat is maar goed ook,” grapt Tilly, “anders zet ik je er zo uit.” Lachend lopen ze samen terug naar hun appartementen. Even rust, om elkaar ’s avonds weer gezellig te ontmoeten.

 Lees meer: G'oud | Noord-Holland Noord Gezond

Lees het magazine: Project Goud digitaal magazine