Een woning, sociale contacten en een zinvolle invulling van de dag. Dát zijn de ingrediënten die mensen met een psychische kwetsbaarheid nodig hebben om mee te doen in de maatschappij. En daarmee de reden voor familieleden om zo´n woonvoorziening voor ze te ontwikkelen. Zij, als familie besturen woonvoorziening de Kraaipan Oase en zijn verantwoordelijk voor de uitvoering.

Er wonen nu 35 bewoners met een psychische kwetsbaarheid. Qua opleiding, leeftijd, financiële en culturele achtergrond is de groep bewoners zeer divers. De jongste bewoner is 22 jaar en de oudste in de zestig. Driekwart van de bewoners is man, een kwart is vrouw.

In het gebouw, een voormalige school, zijn tien woningen voor bewoners en een gemeenschappelijke ruimte op de begane grond. De overige 25 bewoners wonen nabij, in een zelfstandige woning, gestippeld in de wijk. Iedereen woont op ‘sigarettenafstand’ ook wel ‘pantoffelafstand’ genoemd, van de gemeenschappelijke ruimte in het gebouw. Bewoners betalen 30 euro per maand voor de gemeenschappelijke ruimte. Zij zorgen samen met hun naasten voor het beheer en onderhoud van deze ruimte.

Werken vanuit herstel

Autonomie, zelfbeheer, activering en participatie zijn hier de leidende principes. “We werken vanuit herstel”, zegt Mirjam, “dus kijken we vooral wat iemand wél kan. Iedereen kan wat ‘brengen’ en we spreken iedereen ook aan op zijn of haar verantwoordelijkheid.” Het is belangrijk om de ander gelijkwaardig te behandelen”, vervolgt ze. “Zo kun je mee eten, maar dan is het wel de bedoeling dat je ook een bijdrage levert. Al warm je maar een blik soep op.” Dat werkt goed. Iedereen doet mee op zijn of haar manier.

Inmiddels bestaat de Kraaipan Oase al 17 jaar. De gemeenschap heeft zich ontwikkeld tot een woonvoorziening met een gemeenschappelijke ontmoetingsruimte. Die ruimte was er in het begin nog niet. Eerst richtte de groep zich alleen op bewoners met een verhoogde kwetsbaarheid voor psychose. Later is de doelgroep verbreed en is de focus van de woonvoorziening ook meer gericht op gemeenschapsvorming.

Een vast team van persoonlijk begeleiders ondersteunt de bewoners. Zij zijn in dienst van zorgorganisatie Cordaan waarmee de Kraaipan Oase een overeenkomst heeft gesloten, en zijn zes hele dagen per week aanwezig. Dat is uniek in een ambulante setting.

Naast de persoonlijke begeleiding worden de bewoners bijgestaan door hun naasten, vrijwilligers en buurtbewoners. “Dit sociale netwerk en vangnet is belangrijk voor de bewoners”, zegt Mirjam. “Zij voelen zich gesteund en gezien.” Er zijn veel activiteiten, zoals samen eten, sporten, spelletjes doen, bezoek aan musea, filmavonden, wandelen en nog veel meer. Familieleden zijn regelmatig bij de activiteiten betrokken.

Gasten uit de buurt

De Stichting Wonen Ypsilon Amsterdam (SWYA) is de formele verhuurder van de woningen. Het bestuur van SWYA wordt gevormd door bestuursleden van drie ‘Oases’. De Stichting huurt de woningen en de gemeenschappelijke ruimte van vier Amsterdamse woningcorporaties: Ymere, Rochdale, Stadgenoot en Eigen Haard. De toewijzing doet Mirjam, vanuit de naasten samen met Bart Overbeeke, bewoner van de Kraaipan Oase en community-coördinator. “We kijken of een kandidaat bij de groep past”, zegt Bart. “En of degene in een gemeenschap kan functioneren.”

Vanuit het team persoonlijke begeleiding vindt een intake plaats en wordt er gekeken of de kandidaat qua achtergrond en begeleidbaarheid in aanmerking komt. Bewoners kunnen er blijven wonen zolang ze willen. Het streven is om bewoners die geen profijt meer hebben van de gemeenschap uit te laten stromen. Veel doorstroming is er overigens niet vanwege het ontbreken van woningen om naar uit te stromen; woningen die door de woningcorporaties beschikbaar zouden moeten worden gesteld.

Mede om deze reden is er ruimte gemaakt voor ‘gasten.’ Drie tot vier buurtbewoners met psychische problemen kunnen voor 30 euro per maand gebruik maken van de gemeenschappelijke ruimte en het activiteitenaanbod. In principe kunnen zij ook begeleiding krijgen, maar dat lukt alleen als het aantal Wmo-indicaties niet gemaximeerd is.

Meer woonvoorzieningen

Naast de Kraaipan Oase is er nog een locatie in Amsterdam-West: de Staalman Oase. Na deze goedlopende ‘oases’ zijn er plannen ontwikkeld om ook op andere plekken vergelijkbare woonvoorzieningen te realiseren. Daartoe is Caring Communities opgericht, een initiatief van de Stichting Woonvoorzieningen Ambulant Plus. De eerste is onlangs opgeleverd: de Waterland Oase in de Waterlandpleinbuurt in Amsterdam-Noord. Hier wonen nu 23 bewoners, in de toekomst zullen dat er dertig zijn. Bij nieuwe initiatieven denken en doen de bewoners en hun naasten mee aan de totstandkoming van het wooninitiatief. Zij participeren dan in verschillende werkgroepen. Daarbij richt zich een groepje bijvoorbeeld op de inrichting van de ontmoetingsruimte, een ander houdt zich bezig met de verdeling van de woning en weer een ander groepje is verantwoordelijk voor de communicatie.

“Zo bouw je vanaf het eerste moment al aan een gemeenschap”, zegt Mirjam. Er is ook een community-coördinator vanaf de start betrokken bij een wooninitiatief. De gemeente financiert deze functie voor alle ‘oases’, net zoals die van community-ondersteuner en gastheer/gastvrouw. Het streven is altijd om deze functie door een bewoner of - als dat niet lukt - iemand uit de doelgroep te laten invullen.

Ontmoetingsplekken in de wijk

Mirjam wil nog meer woonvoorzieningen realiseren voor mensen met een EPA en hun naasten; zowel binnen de stad, maar ook daarbuiten. “We weten dat het meedoen aan de activiteiten en de sociale contacten die de bewoners hier hebben, bijdragen aan het herstel en welzijn van de bewoners. Het aantal bewoners dat opgenomen moet worden is gedaald. Dat is voor ons een bewijs”, zegt Mirjam.

Ze mikt op woonvoorzieningen voor ongeveer dertig bewoners omdat dit in de praktijk een goed aantal blijkt te zijn; zowel voor de bewoners zelf als bedrijfsmatig. Het hebben van een ontmoetingsruimte is daarbij essentieel. Vanuit Caring Communities heeft Mirjam een notitie geschreven waarin alle aspecten van dergelijke woonvoorzieningen worden belicht en ook is opgenomen wat er nodig is om zo’n woonvoorziening te realiseren. Ze hoopt dat dit helpt om corporaties, gemeenten, zorgaanbieders en investeerders enthousiast te krijgen.  

Daarnaast heeft ze nog meer wensen en plannen. “Hoe mooi zou het zijn als je in de wijk meer ontmoetingsplekken hebt voor mensen met een psychische kwetsbaarheid, want de doelgroep groeit.” Volgens het door de GGD Amsterdam uitgevoerde onderzoek ‘Wonen in de wijk met een EPA’ woonden er in 2023 in Amsterdam naar schatting 10.500-13.000 personen van 18-65 jaar met een EPA. “Elkaar ontmoeten, ervaringen uitwisselen en meedoen aan activiteiten voorkomt eenzaamheid en draagt bij aan hun welbevinden. Dat is toch ongelooflijk waardevol.”

Lees meer

• De Kraaipan Oase
• Caring Communities
• Onderzoek Wonen in de wijk met een EPA