"Een welzijnspartij kijkt veel meer naar wat mensen zelf kunnen doen, waar je ze bij kunt betrekken en hoe je ze kunt helpen om dingen (opnieuw) te leren, zodat ze thuis kunnen blijven wonen" (Petra Pronk)

De appartementen zijn zo ontworpen dat ze eenvoudig aangepast kunnen wanneer de zorgbehoefte verandert, waardoor verhuizen in principe niet meer nodig is. Bewoners vormen een gevarieerde gemeenschap met verschillen in leeftijd en zelfredzaamheid wat bijdraagt aan een levendige en inclusieve woonomgeving. Iedereen heeft een groen uitzicht op het park of op de binnentuin. De collectieve ruimtes zijn flexibel in te richten samen met de bewoners. Daarbij wordt gedacht aan thema’s als samen eten en ontmoeten, ontspannen, bewegen, klussen, creativiteit en spel. Deze ruimtes krijgen bovendien een inrichting die rekening houdt met mensen met dementie.

Begin 2025 is de bouw van Bospark gestart en de geschatte oplevering van de eerste fase staat gepland voor de tweede helft van 2026. Het project omvat 120 huurappartementen in het midden- en hogere huursegment.

Het initiatief voor de ontwikkeling van Bospark is afkomstig van welzijns- en zorgnetwerk Fundis. Samen met Bouwinvest Healthcare Fund, de gemeente Alphen aan den Rijn en ontwikkelaar Bébouw Midreth, heeft de holding de aanbesteding van de gemeente Alphen aan den Rijn gewonnen.

Bij veel woonzorginitiatieven ligt het initiatief doorgaans bij de woonsector, zoals bijvoorbeeld een woningcorporatie, of bij de zorg, waarbij welzijn er vaak pas later bijkomt. Dit kan leiden tot een meer instrumentele invulling van gemeenschapsvorming of participatie. Wonen met Amare wordt op meerder locaties toegepast is daardoor goed opschaalbaar. Na Bospark is het de ambitie om op andere locaties het Wonen met Amare-concept te realiseren, onder meer in Zoetermeer.

Binnen het concept is veel aandacht voor communitybegeleiding, met onder andere een communitycoach en een gastvrouw of -heer. Er is specifiek voor de doelgroep ouderen ontworpen, met de nadruk op ontmoeten en bewegen, maar ook op rolstoeltoegankelijkheid en dementievriendelijkheid.

Fundis richt zich op ouderen en chronisch zieken, waar verschillende zorgorganisaties bij zijn aangesloten die zorg leveren op basis van indicaties. Palet Welzijn B.V. is binnen Fundis verantwoordelijk voor het overkoepelende concept, voor communitybuilding en als partner voor het welzijnsaanbod.

Het werkgebied ligt rond Zoetermeer, Woerden, Reeuwijk, Waddinxveen en Gouda. De organisatie positioneert zich als verbinder en aanjager van een sterke sociale basis. Zij richt zich op het versterken van mensen en gemeenschappen en draagt zo bij aan een houdbare toekomst voor zorg en welzijn. Daarbij ligt de nadruk op zelf- en samenredzaamheid over de domeinen heen en innovatieve, kleinschalige woonen zorgvormen. Welzijn, wonen en zorg worden hierbij met elkaar verweven, waarbij wordt gewerkt vanuit de principes van reablement, communitybuilding en dichtbij (wijkgericht werken).

Gedragen door een welzijnsorganisatie

Het idee voor Wonen met Amare is ontstaan tijdens werkbezoeken op diverse plekken, onder andere in het buitenland. De vraag die daar centraal stond was: ‘Waar worden mensen gelukkig van?' Vervolgens heeft Palet Welzijn het concept verder doorontwikkeld. Daarmee is dit een van de weinige projecten waarbij het concept vanuit welzijn, en niet vanuit zorg of wonen, wordt geïnitieerd. Volgens Petra Pronk, directeur-bestuurder en Merel Brandenburg, projectleider van Wonen met Amare, beide van Palet Welzijn, heeft dat veel voordelen. Een welzijnsorganisatie zorgt al dagelijks voor cohesie in de wijk, het opbouwen van een community en het stimuleren van zelfredzaamheid. Brandenburg: “Palet Welzijn werkt al met vrijwilligers en ondersteunt mantelzorgers. Nu brengen we de kennis samen in één gebouw, gekoppeld aan wonen en communitybuilding". Er wordt gewerkt vanuit een actieve gemeenschap die oog heeft voor elkaar. Van bewoners wordt verwacht dat ze een bijdrage leveren en tegelijkertijd profiteren van het samenleven. Daarbij staat reablement centraal, waarbij wordt uitgegaan van wat mensen zelf willen en kunnen. De geïnterviewden is dát de kracht van deze aanpak, dat de ervaringen vanuit welzijn worden meegenomen in de visieontwikkeling. “Een welzijnspartij kijkt veel meer naar wat mensen zelf kunnen doen, waar je ze bij kunt betrekken en hoe je ze kunt helpen om dingen (opnieuw) te leren, zodat ze thuis kunnen blijven wonen”, zegt Pronk. Voor Palet Welzijn is het werken vanuit eigen kracht dus al vanzelfsprekend. Daarnaast is het belangrijk om ook de zorgorganisatie hierbij te betrekken.

Cultuurverschillen tussen welzijn en vastgoed

Verschillende partners op een lijn krijgen, vraagt om de nodige inspanning. “We hebben wat worstelingen gehad om het concept te kunnen realiseren”, zegt de directeur van Palet Welzijn. Voor de welzijnsorganisatie was de intensieve samenwerking met een investeerder en een projectontwikkelaar volledig nieuw terrein. “Dat is een nieuwe dynamiek voor ons, je moet kijken wat het gezamenlijk belang is en hoe je dat samen kunt realiseren”, zegt ze. Binnen die samenwerking bestaan verschillen tussen beleggers, investeerders en projectontwikkelaars. “Iedereen kijkt op een andere manier naar de wereld en naar hoe je daaraan een bijdrage kunt leveren”, zegt Brandenburg. De partners hebben daarom bewust geïnvesteerd in het elkaar beter leren kennen en het begrijpen van elkaars cultuur.

Juridisch kader

Bij elk nieuw project stuiten de betrokkenen op wetten en regels waar ze niet eerder mee te maken hebben gehad. Zodra het eigenaarschap binnen een woonzorgconcept anders is geregeld of de samenwerking er anders uitziet, verandert het wettelijke kader. Volgens de projectleider maakt dat de uitvoering behoorlijk complex: “Qua jurisprudentie moet er onderzoek worden gedaan naar de manier waarop zaken, zoals de financiering van de communitybegeleiding, kunnen worden geregeld. Welke wetgeving van toepassing is, blijkt bovendien afhankelijk te zijn van de organisatie waarmee je samenwerkt”, zegt ze. Bij Bospark hebben de partijen daarom gezamenlijk het juridisch kader onderzocht.

Duurzame financiering

Op Bospark komen deels vitale mensen en deels bewoners met een indicatie: mensen die hun zorg via het zorgkantoor (Wlz) ontvangen, en mensen die zorg krijgen vanuit de gemeente (Wmo) of de zorgverzekeraar (Zvw). Al die verschillende geldstromen staan het organiseren van overkoepelende activiteiten of diensten in de weg. Op de vraag wat Pronk en Brandenburg graag anders zouden willen zien om dit soort projecten soepeler te laten verlopen, antwoorden ze dat ontschotting en het beschikbaar stellen van preventiegeld essentieel zijn.

Om een duurzame financiering en een continuïteit in de dienstverlening te waarborgen, is ervoor gekozen om de bewoners zelf te laten betalen voor communitydiensten. Bij het betrekken van het complex kiezen zij er dus bewust voor om deze dienst af te nemen. Bij Bospark zien ze de doorberekening van deze extra kosten als een pilotmaatregel.

Het blijft echter lastig om in cijfers uit te drukken welke besparingen preventief werk oplevert in het vervolgtraject. Daarom is betrouwbaar en onafhankelijk onderzoek nodig naar de impact van een ondersteunende gemeenschap op het uitstellen en verminderen van de zorgvraag. Wat gebeurt er met het welzijn en de gezondheid van bewoners in een wooncomplex waar mensen naar elkaar omkijken en zingeving en empowerment ervaren, vergeleken met een soortgelijk complex waar dat niet actief gebeurt?

Als het aan Pronk en Brandenburg lag, zou alle zorg en welzijn, en daarmee ook preventie, uit één overheidsbudget worden gefinancierd. Volgens hen zou al helpen als communitybuilding binnen een gemengd woonzorgproject vanuit een algemeen budget wordt gestimuleerd. Ze zijn ervan overtuigd dat in een actieve gemeenschap mensen elkaar eerder helpen en dat de zorgvraag daardoor afneemt of wordt uitgesteld.

De nabijheid van zorg en welzijn stimuleert maatwerk

Op elke locatie werkt Palet Welzijn samen met een thuiszorgorganisatie om de zorg te faciliteren, maar er is geen formele juridische koppeling. Een bewoner heeft dus niet automatisch recht op zorg. Door de samenwerking met (waar mogelijk) Fundis-organisaties kan ondersteuning wel eenvoudiger en flexibeler worden afgestemd op de route en behoefte van bewoners. Volgens de projectleider houd je op deze manier de verbinding makkelijker vast: “Als een medewerker of bewoner zich zorgen maakt over iemand, kunnen we direct het gesprek aangaan. Vanuit en met bewoners zoeken we naar de balans tussen formele en informele zorg". De bedoeling is dat bewoners de informele zorg zoveel mogelijk met elkaar organiseren, met ondersteuning waar nodig.

Een belangrijk aandachtspunt is het in balans houden van de mix van gezonde en zorgbehoevende bewoners. Met een ouder wordende bewonersgroep zal de vraag naar zorg met de tijd toenemen. Zorgvuldige toewijzing en een blijvende instroom van nieuwe vitale bewoners zijn daarom essentieel.

Communitycoach

Bij Bospark zal, net als bij de andere Wonen met Amare projecten, zowel een communitycoach als een gastheerof -vrouw op locatie aanwezig zijn, die ook meer het gezicht naar de bewoners vormt. Deze medewerker stimuleert vooral dat bewoners activiteiten met elkaar ondernemen. De communitycoach houdt het grotere geheel in de gaten en kijkt verder dan de muren van het gebouw. Ook is deze persoon de schakel tussen de zorgorganisatie en de partners in de wijk.

Veel woonzorgprojecten voor ouderen richten zich op één prijsklasse, dus of alleen sociale huur, het midden en hogere segment huur of koop. Terwijl de mix van inkomensklasse juist de draagkracht van een community ten goede komt. Ondanks die behoefte, blijkt het in de praktijk lastig uitvoerbaar, onder meer vanwege complexe samenwerkingsconstructies of dwarsliggende wet- en regelgeving. Bij Bospark zal negentig procent van de woningen in het middensegment worden verhuurd en de rest in de vrije sector. Bij Karakter in Zoetermeer is het de partners wel gelukt om een mix te creëren van sociale huur, middenhuur en koopwoningen.

Stimuleren van ontmoeting en beweging Het ontwerp van een gebouw en zijn omgeving kan veel bijdragen aan veiligheid en herkenbaarheid. Voor de doelgroep ouderen bevordert een goed ontwerp het zelfstandig blijven bewegen. Bospark is zo ontworpen dat bewoners vanzelf meer bewegen en elkaar daarbij eenvoudig tegenkomen. De ‘opgetilde leefstraat’ rondom het pand nodigt bijvoorbeeld uit tot een extra ommetje. Brede galerijen aan de binnenzijde van het complex stimuleren ontmoeting, terwijl kleinere compartimenten binnen het complex saamhorigheid en gemeenschapszin bevorderen. Zo is het gebouw opgedeeld in zes ‘buurtjes’ van 15 tot 25 woningen, die samen een eenheid vormen binnen het grotere geheel. De projectleider volgde een cursus over de Brein Omgevingsmethodiek, om een dementievriendelijke inrichting te waarborgen. Mensen die dementie ontwikkelen, verliezen niet alleen vaker hun oriëntatie, maar zien ook minder goed kleur en contrast. Brandenburg: “Mensen met dementie hebben baat bij duidelijke archetypes: dingen moeten gewoon zijn wat ze zijn. Ook moet je rekening houden met zaken als het contrast tussen een vloer en een wand, zodat duidelijk is waar een ruimte ophoudt". Een zwarte toiletbril in een witte badkamer kan volgens haar al helpen ongemakkelijke situaties te voorkomen. Bij Bospark is het ontwerpen voor dementie vooral toegepast in de binnenruimtes. In de toekomst zou ze de uitgangspunten ook meer in het exterieur willen toepassen.

Komt de droom uit?

Het project bevindt zich nog in de startfase, waardoor nog niet kan worden gezegd of het initiatief zal waarmaken wat het beoogt. Wel wordt bij alle stappen in het proces consequent gewerkt vanuit de visie van ‘prettig leven’. Ook toekomstige Wonen met Amare-projecten zullen uitgaan van de vraag: ‘Waar worden de bewoners gelukkig van?’. Zo staat er in het overkoepelende programma van eisen dat er in het wooncomplex voldoende gemeenschappelijke ruimte moet worden gerealiseerd. Later in het proces wil Palet Welzijn ook toekomstige bewoners betrekken bij de invulling. Het van tevoren geconsulteerde ouderenpanel voor spelde in elk geval al meer gezelligheid en veiligheid in dit woonconcept.

Dit artikel is op verzoek van PaletWelzijn op de site geplaatst. Het artikel is afkomstig uit de publicatie ‘Samen wonen, samen leven. Van idealen naar doorbraken. Vitaal, inclusief en duurzaam in 17 initiatieven’. Lees ook het artikel op onze website: Samen wonen, samen leven | ZorgSaamWonen