Wat begon als één masterclass in januari 2025, is uitgegroeid tot een reeks van negen masterclasses in 2025 en, tot nu toe, vier voor 2026. Birgit en Joop, de ontwikkelaars van de masterclass, hebben beiden een rijke geschiedenis in communitybuilding. Tijdens ons gesprek blijkt al snel dat ‘het werken aan sterke gemeenschappen, het delen van kennis over het versterken van gemeenschappen en het verbinden van buurten’ voor hen geen ‘werk’ is, maar hoe zij in het leven staan. Het zit in al hun denken en doen. Allebei zien ze sterke gemeenschappen als een belangrijke motor voor transities in de samenleving.

Urgentie

De grote belangstelling voor de masterclass verrast hen niet. Birgit: “Het is steeds meer zichtbaar wat er allemaal mogelijk is als er meer zorgzaamheid voor elkaar is in onze straten, buurten en wijken. En wat dat vervolgens doet met mensen. Ik merk ook dat er een enorme urgentie bij mensen en organisaties wordt gevoeld om dingen anders aan te pakken. Zo komen ze met vermoedens en aannames welke rol gemeenschappen kunnen spelen in de maatschappelijke opgaves, maar tasten vaak nog wat in het duister over hoe daarop in te spelen. Deelnemers aan de masterclass hebben de behoefte om de beweging van gemeenschapsversterkend werken met elkaar te duiden en handen en voeten te geven.”

Rust

De masterclass geeft woorden aan deze ‘onrust’ van mensen, zegt Joop. “Een beweging klinkt groots en revolutionair, en dat is ook zo. Mensen ervaren de gedrevenheid dat het absoluut anders moet. Door er samen woorden aan te geven of voorbeelden uit de praktijk te horen, helpt hen bij hun eigen transitie in het werk én in die van hun organisatie. De masterclass geeft als het ware ‘rust’ omdat de deelnemers ontdekken dat deze beweging uit een heleboel kleine stapjes bestaat en dat zij, bewust of onbewust, vaak al van die stapjes aan het zetten zijn. Het gaat erom de dingen net even anders te doen dan vorige week.”

Stip op de stoep

Birgit en Joop zien een verschuiving van een stip op de horizon naar een stip op de stoep. “Bouwen aan zorgzame gemeenschappen is geen gespreid bedje”, benadrukt Joop. “Er is geen stappenplan of kant-en-klaar antwoord. Het is een proces van ‘laten zijn en laten ontstaan’, verdwaalwerk waarin je terecht komt. En waarin jij zelf de veranderaar bent.”

Ambachtelijke vorm

Gemeenschapsversterkend werken moet volgens hen de onderlegger zijn voor de koers van organisaties. Birgit en Joop brengen in de masterclass de ambachtelijke vorm van gemeenschapsversterkend werken in beeld. “Het gaat niet om een verander-masterplan van organisaties waarin bewoners meedoen. Maar dat wij meedoen met wat bewoners willen in hun buurten, wijken en dorpen”, zegt Birgit. “Dat moet centraal staan en niet de organisatorische doelstellingen. Het gaat om het verhaal dat bewoners vertellen over wat er voor hen veranderd is doordat zij meer ruimte hebben gekregen om met elkaar de dingen te doen die ze willen doen, of zich gesteund voelen.”

Deze andere manier van werken en denken moet ook zijn weg zien te vinden naar alle lagen binnen organisaties, vervolgt Birgit. “We zien gelukkig dat er vaak meerdere professionals vanuit eenzelfde organisatie bij de masterclass aanwezig zijn. Het besef dat de beweging iets van hen samen is, is heel vruchtbaar.” Naast de diversiteit in de verticale lijn heb je ook een horizontale diversiteit in de masterclass door de deelname van verschillende organisaties: corporatie, zorgorganisatie, welzijn, gemeente. “Iedereen kijkt vanuit zijn eigen perspectief naar de beweging en dat besmet elkaar in goede zin. We zijn samen met een maatschappelijke verandering bezig en niet met een zorgtransitie.”

Duizend kleine stapjes

De masterclass is geen dagje kennisoverdracht, maar een mindset-verandering. “Het is belangrijk dat we kunnen duiden wat het kleine betekent als onderdeel van de grote beweging”, zegt Joop. “Als mensen achterom kijken zien ze de verandering. Maar als je zelf onderdeel bent van de verandering dan voel je dat vaak niet, maar ervaar je vooral het geworstel.” “De duizend kleine stapjes gaan niet in een lineaire weg. Soms loop je in het rond en verdwaal je”, aldus Birgit. “Je moet elke keer opnieuw kijken wat de volgende stap is: zoeken naar partnerschap in buurten, stimuleren van gemeenschapskracht of het versterken ervan.”

Organisaties zullen het werk zo moeten inrichten dat hun mensen de tijd hebben om persoonlijk contact te maken in buurten en bewoners echt te leren kennen. Werken met gemeenschappen vraagt ook om nederigheid, stellen Joop en Birgit. Als je mazzel hebt ben je van meerwaarde. En dat vraagt een cultuurverandering in organisaties.

Verdieping

Deelnemers aan de masterclass nemen altijd wel iets mee naar huis. Dat kan een bredere blik zijn, nieuwe ideeën of aanvliegroutes, concrete handvatten en leerzame praktijkvoorbeelden. Joop: “We weten dat mensen het meeste leren vanuit hun eigen praktijk: door daarop te reflecteren en weer verder te gaan. Daarom willen we in 2026 met een aantal deelnemers uit de masterclasses een verdiepingsslag maken. We gaan praktijkvoorbeelden uitlichten en bespreken wie of wat nu maakt dat de gemeenschap bloeit en groeit. We hopen zo mensen nog concretere handvaten mee te geven waarmee ze zelf aan de slag kunnen. In een tweede bijeenkomst halen we op wat ze ermee hebben gedaan en wat het de gemeenschap heeft gebracht.”

Meedoen?

Wil je meer weten over gemeenschapsversterkend werken en bouwen aan zorgzame gemeenschappen? Je kunt je nog aanmelden voor de masterclass van 18 juni 2026: Masterclass 'Hoe bouw je aan zorgzame gemeenschappen?' #13 | ZorgSaamWonen. Houd onze agenda in de gaten voor nieuwe data.

Dit artikel verscheen ook in het ZorgSaamWonne digimagazine #2 2025 over Bouwen aan Ontmoeten en Verbinden: Cover - ZorgSaamWonen #2 - 2025