'Geef mensen die anders zijn de ruimte'

foto rick

Rick Kwekkeboom is lector Langdurige Zorg en Ondersteuning aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Ze gaf tijdens het Verbindingsfestival haar visie op inclusie in de publieke ruimte en het sociale domein. ‘Een toegankelijke samenleving en toegankelijke wijk vergt een shift in het denken. Samen leven vraagt om samen doen.'

Tekst: Martin Zuithof - Medisch Ondernemen

Binnen een ´inclusieve samenleving´ zouden mensen met en zonder beperking samen én onafhankelijk van elkaar hun leven naar eigen inzicht vorm moeten kunnen geven. Het ´inclusief´ maken van een buurt of wijk gaat niet alleen over de fysieke kant, maar ook over sociale relaties. Bij fysieke maatregelen gaat het bijvoorbeeld om ruimtelijke ordening, woonplattegronden en beschikbaarheid van voorzieningen. Bij sociale relaties betreft het ‘wederkerige zorgzaamheid’, acceptatie en elkaar letterlijk en figuurlijk de ruimte geven.

‘Er niet bij horen’
Rick Kwekkeboom zet de begrippen inclusie en exclusie tegenover elkaar. ‘Mensen die anders zijn, horen er vaak niet bij. Er zijn verschillende pogingen gedaan om mensen die anders zijn te laten integreren, door ze eigen ‘niches’ te geven of door te eisen dat ze zich aanpassen. Maar een echte bijdrage aan mensen die anders is zijn is gewoon inclusie: ze opnemen in het geheel. Geef ruimte om het anders zijn mogelijk te maken.’

Dat is een opdracht aan de samenleving, stelt Kwekkeboom. ‘We hebben de opdracht om mensen met een beperking, mensen die zorgondersteuning nodig hebben, daadwerkelijk in ons midden op te nemen. Gezondheid en kwaliteit van leven zijn niet vanzelfsprekend. Een volwaardige deelname aan de samenleving hoort wel vanzelfsprekend te zijn.’

‘Shift in het denken’
Er is een verdrag van de Verenigde Naties: Inzake rechten van personen met een handicap dat de volwaardige deelname aan de samenleving door iedereen moet stimuleren. ‘Het is een schandaal dat Nederland heeft geaarzeld dit verdrag te ratificeren tot 2016. Hoe moeilijk kon dat zijn als rijk land?’

Kwekkeboom toont voorbeelden in de fysieke ruimte die de toegankelijkheid bevorderen, zoals vrije voetgangerspaden en toegankelijke plattegronden in woningen. ‘Een toegankelijke samenleving en wijk vergen een shift in het denken. Inclusie is van belang op allerlei deelterreinen, zoals bebouwde omgeving, huisvesting, sportdeelname, sociale relaties, maar ook elkaar de ruimte geven op feestjes.’

‘Zie de stad als huiskamer’
Toegankelijkheid in de bebouwde omgeving heeft uiteenlopende kanten, betoogt Kwekkeboom. ‘Het gaat niet alleen om fysieke toegankelijkheid, maar ook om visuele. Iemand met visuele beperkingen kan een omgeving ervaren als donkere ruimte waarin hij geen overzicht kan krijgen. Zorg dus voor toegankelijke en vrije stoepen en fietspaden, zonder hinderpaaltjes en een veelheid aan fietsen. Zorg voor vergroening, zodat de omgeving weer vertrouwder wordt (‘heimisch’) en bijdraagt aan ontmoeting en veiligheid. Denk ook aan beschutting tegen regen en zon. Zie de stad als huiskamer.’

‘Woonontwerp kan bijdragen aan isolement’
Voor architecten betekent dit dat ze aanpasbare woningen zouden moeten ontwerpen, stelt Kwekkeboom. ‘Dat betekent dat je er met een rollator of rolstoel goed in moeten kunnen bewegen.’ Daarnaast geldt ook klimaatbestendigheid, zoals geen grote ramen op het zuidwesten meer. ‘En zorg voor ontmoetingsmogelijkheden door te bouwen rond open ruimtes. Maak het makkelijk dat mensen elkaar kunnen bezoeken. Ook door de coronacrisis kunnen we leren hoe het woonontwerp bijdraagt aan sociaal isolement.’

‘Inclusie komt van twee kanten’
Ook bedrijven moeten toegankelijkheid serieuzer gaan nemen, vindt Kwekkeboom. ‘Op buurtniveau dienen voorzieningen aanwezig te zijn, zodat mensen niet van het openbaar vervoer gebruik hoeven maken om bij een alledaagse voorziening terecht te komen.’

‘Winkelpersoneel is soms ongeduldig met mensen in een rolstoel, met reuma of met verstandelijke beperkingen. Iedereen heeft het recht op zijn eigen tempo en eigen mogelijkheden. Iedereen zou zich bewust moeten zijn van verschillen tussen mensen. Geef elkaar ruimte en tijd.’
Omgekeerd vergt de omgeving ook een bepaalde flexibiliteit van mensen met beperkingen. ‘Soms zijn ze koppig en laten ze geen hulp toe. Vraag gewoon om hulp. Het gesprek daarover moet van twee kanten komen, zodat er gelijkwaardigheid ontstaat.’

‘Geef ervaringsdeskundigen inbreng’
‘Op het Kennisplein Gehandicaptensector zie je voorbeelden die de inclusiviteit als uitgangspunt hebben. In de Stripheldenbuurt in Almere wordt bijvoorbeeld gewerkt aan fysieke en sociale toegankelijkheid, waardoor buurtbewoners elkaar meenemen in het samen leven. Ze hebben een openbaar vervoerhalte toegankelijk gemaakt, een andere inrichting van de ruimte gerealiseerd en een dialoog met de mensen met beperkingen over hun deelname aan de samenleving op gang gebracht.’

‘Rolstoel Roadmovie’
‘Betrek vanaf het begin ervaringsdeskundigen bij je werk, anders gaat het mis. De LocHal in Tilburg is een gerenoveerde fabriek waar locomotieven werden gebouwd. Het ontwerp voor de renovatie won veel prijzen, maar over de vraag of de ruimte ook open is, is niet goed nagedacht. Voor mensen met een visuele beperking is het gebouw niet goed toegankelijk. De architect erkende dat hij geen rekening had gehouden met de beleving van mensen met een visuele beperking. Ook op wijkniveau ervaringsdeskundigen betrekken is een idee, bijvoorbeeld door buurtwandelingen te organiseren. Een inspirerend voorbeeld is ook de Rolstoel Roadmovisie. De regisseur gaat in allerlei landen op bezoek om te kijken hoe ze daar rekening houden met de belangen van mensen in een rolstoel.‘

‘Laat cliëntvertegenwoordigers kiezen’
Andrea Kuijpers (Zorgbelang Inclusief) vraagt zich af hoe breed de ervaringsdeskundigen betrokken moeten worden. Rick Kwekkeboom erkent dat dat best lastig is. ‘Iedereen heeft zijn eigen voorkeuren, ook omdat de ene handicap de andere niet is. Bijna elke gemeente heeft wel een organisatie als Cliëntenbelang of een Wmo-raad. Vraag ze om met je plannen mee te denken. Leg de keuze bij de cliëntenvertegenwoordigers. Zij kennen de verschillen, voorkeuren en wie er bij die vraag mee kan denken.’



 

Ook interessant / voor u geselecteerd

angelique
'Het begint met bewustwording'
19 november 2020

‘We voelen ons medeverantwoordelijk voor het welzijn van onze klanten’, zegt Angelique Baart de la Faille,…

Lees Verder »
groter
Sociaal, duurzaam en kleinschalig wonen op het platteland
14 november 2020

In Salland gaat het gebeuren: het eerste erfdelen project! Een coöperatie heeft een erf gekocht waar een aantal…

Lees Verder »
eenzaamheid
Aanpak Eenzaamheid organiseert gratis kennisdeler
13 november 2020

Hoe kun je eenzaamheid ook in 2021 aanpakken? De online kennisdeler van Aanpak Eenzaamheid, die plaatsvindt op…

Lees Verder »
wooncirkel
De lessen van zes wooncirkels in Amsterdam
2 november 2020

Rochdale heeft diverse wooncirkels opgezet in Amsterdam. Wat een wooncirkel is, voor wie het geschikt is en wat…

Lees Verder »
ererer
ZorgSamenBuurt, er voor elkaar zijn als goede buur
29 oktober 2020

‘Dit is echt onze trots’, zegt Marion Verleg, van de ZorgSamenBuurt in Eindhoven. ’Onze huiskamer, bedoel ik.…

Lees Verder »
cover robert
Het verpleeghuis van de toekomst is een zorgzame buurt
21 oktober 2020

Buurtzorg, waarbij burgers, verpleeghuizen, welzijns- en zorgvoorzieningen, scholen, culturele verenigingen en…

Lees Verder »
duurzaam bewonersbedrijf
Vijf succesfactoren voor een duurzaam bewonersbedrijf
20 oktober 2020

Woningcorporaties en projectontwikkelaars waren wat sceptisch: de bouw zou te duur uitvallen en de zorg niet…

Lees Verder »
trends
Blog: over de waarde van rouwen en huiselijkheid
15 oktober 2020

In dit blog gaat Tjitske Zuidema in op een prachtig interview van Lidewij Ekelkoort, dat onlangs verscheen in…

Lees Verder »
alexander
Impressie expertmeeting ZorgSaamWonen
15 oktober 2020

Op woensdag 30 september was het tijd om als experts weer (digitaal) bij elkaar te komen. Tijdens de eerste…

Lees Verder »
ecodorp zuiderveld afbeelidng
Ecodorp Zuiderveld: zorg voor elkaar en omgeving
14 oktober 2020

Marian Aarts wist niet wat haar te wachten stond toen ze in 2015 lid werd van de Coöperatieve Vereniging…

Lees Verder »
foto els
Alleen, maar niet eenzaam in woongemeenschap Oosterburen
13 oktober 2020

‘Het is gewoon erg leuk’, zegt de 64-jarige Els van Zon over het wonen in woongemeenschap Oosterburen in Den…

Lees Verder »
kroondomein 1
Oranjepark in Ermelo verbindt generaties
7 oktober 2020

Het Oranjepark in Ermelo wordt een meergeneratiebuurt. Deze transformatie is in volle gang. Het oude…

Lees Verder »
ere
Voorlezen als ontspanning en verbinding voor en met ouderen
2 oktober 2020

Het is vandaag, vrijdag 2 oktober, Nationale Ouderendag. Op deze dag lezen bekende en onbekende Nederlanders…

Lees Verder »
eenzaamheid ouderen
'Welzijn krijgt te weinig aandacht in tijden van corona'
24 september 2020

Welzijn krijgt in tijden van corona niet de aandacht die het verdient, stelt hoogleraar Theo van Tilburg in een…

Lees Verder »
hugo foto
Bewustwording over eenzaamheid groeit
24 september 2020

ZorgSaamWonen hield een interview met expert Hugo van den Beld over het onderwerp eenzaamheid. Hoe staat het…

Lees Verder »
foto rick
Vijf vragen over eenzaamheid aan: Rick Kwekkeboom
24 september 2020

ZorgSaamWonen sprak met expert Rick Kwekkeboom over eenzaamheid en stelde haar hierover vijf vragen. Rick…

Lees Verder »
hoofdfoto thuishuis
Gezellig oud worden doe je samen
24 september 2020

Scootmobieltochtjes, klapstoelgesprekken en Thuisbusbingo’s. Stichting Thuishuis Woerden keek in de corona-…

Lees Verder »
de linde
'Een goed ontwerp begint binnen'
21 september 2020

Een goed ontwerp begint binnen. Dat is de visie van architect Louis Banning die niet voor niets zijn bureau …

Lees Verder »
groter
Landelijke inventarisatie 'Zorgzame gemeenschappen in kaart' van start
18 september 2020

Op dinsdag 15 september is de landelijke inventarisatie van bewonerscollectieven in welzijn, zorg en wonen…

Lees Verder »
gemengd wonen 1
(Weer) meetellen door gemengd wonen
18 september 2020

Iris Rook deed voor haar master Human Geography aan de Universiteit Utrecht een afstudeerstage bij…

Lees Verder »

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.