(door Yvonne Witter)

Dat het boek ‘Austerlitz doet het zelf. Hoe een dorp zijn zorg regelde’ is opgedragen aan de dorpsbewoners en met name aan de vrijwilligers kon ook niet anders. Het succes van zorgcoöperatie 'Austerlitz Zorgt' is ook te danken aan de inzet van ruim honderd vrijwilligers die actief zijn en aan de inwoners die lid zijn. Twee van de drijvende krachten achter Austerlitz Zorgt, Jan Snijders en Wim Oerlemans, schreven het boek. Het biedt niet alleen een gedetailleerde terugblik naar hoe de coöperatie ruim tien jaar geleden is ontstaan maar het zit ook boordevol anekdotes en bevat de nodige tips voor burgers die zelf aan de slag willen. Jan en Wim en de andere actieve burgers die de coöperatie hebben opgezet hebben zelf destijds veel gehad aan de informatie van de andere zorg- en dorpscoöperaties in ons land, zoals Hoogeloon en Elsendorp. Op hun beurt willen zij graag middels dit boek hun kennis delen. 

De belangrijkste boodschap van het boek is dat dit soort initiatieven overal kunnen en niet alleen in Austerlitz. "Het bestaat dus het kan", zegt Jan Snijders. "En nee, Austerlitz is geen elitair dorp. Je moet het gewoon gaan doen, resultaten tonen en vieren, de media opzoeken." Je hebt een flinke portie doorzettingsvermogen en enthousiastelingen nodig maar dan kan het overal slagen, is de ervaring van Jan. "In Amsterdam zijn er de stadsdorpen, in Utrecht zijn er onder meer Kracht van Zuilen en Oke Nu in Overvecht." En het is hard nodig ook dat er overal burgerinitiatieven ontstaan. Met de huidige maatschappelijke uitdagingen, zoals de vergrijzing, het toenemend personeelstekort in zorg en het langer thuis wonen van ouderen zijn alternatieve vormen van wonen en zorg nodig.  

Leefbaarheidsonderzoek

Austerlitz is een klein dorp en één van de kernen van de gemeente Zeist. Het dorp heeft 1750 inwoners. De helft van de volwassen inwoners is inmiddels lid van Austerlitz Zorgt. Het begon allemaal met een leefbaarheidsonderzoek waarin de vraag ‘Hoe willen mensen wonen en samenleven in Austerlitz?’ Daaruit kwam naar voren dat bewoners zich zorgen maakten over de toekomst en voorzieningen misten. De lokale belangenvereniging had genoeg ideeën om het dorp toekomstbestendig te maken en ging aan de slag, maar liep vast in de uitvoering. Een paar jaar later is Austerlitz Zorgt opgericht om de realisatie van de kern van de plannen alsnog af te dwingen. 

Weerstand overwonnen

De vrijwilligers zijn weerstand tegengekomen, maar hebben doorgezet. Ze hebben voorzieningen gecreëerd die nodig zijn om prettig te kunnen blijven wonen in het dorp. Maaltijden, vervoer, klusservice, eenzaamheidsbestrijding enz.. Allemaal gerund door vrijwilligers en met hulp van professionals waar nodig. En allemaal op basis van de vraag van de inwoners. De gemeente Zeist omarmt het initiatief en faciliteert waar nodig. "Dat heeft even tijd gekost maar inmiddels heeft de gemeente ons het vertrouwen gegeven dat wij de zorg zelf beter en goedkoper kunnen regelen."

De dorpsondersteuner speelt een centrale rol. Zij verbindt vraag en aanbod met elkaar, onderhoudt contacten, is het WMO-loket,  brengt mensen bij elkaar, verbindt formele en informele zorg, signaleert, informeert en is het centrale aanspreekpunt. "Dat hebben we geleerd van de coöperatie in Elsendorp. Een dorpsondersteuner is onmisbaar." Van de Brabantse coöperaties hebben de initiatiefnemers van Austerlitz Zorgt ook geleerd dat steun nodig is maar dat je wel zelf aan het roer moet blijven en partijen het niet van je over moeten gaan nemen. Blijf weg van het systeem.

Complexiteit zorg verminderen

Jan en Wim hebben inderdaad een robbertje gevochten met het systeem. Ze roepen dan ook op om de complexiteit in de zorg te verminderen. "Toen we in 2012 begonnen was de systeem- en leefwereld nog meer van elkaar gescheiden. Er is een hoop vooruitgang geboekt. Maar nog altijd staan de werelden tegenover elkaar. Dat moet anders", aldus Jan. Desondanks slaagden de dorpsbewoners erin om de multifunctionele accommodatie Hart van Austerlitz te realiseren en een flink aantal zorgwoningen via een aparte stichting  NuVoorStraks. Austerlitz Zorgt is nog lang niet klaar. ’We gaan ons  de komende jaren richten op het realiseren van meer levensloopbestendige woningen. We hebben op dit moment voldoende zorgwoningen. Maar is dit over een aantal jaar nog zo? Ik vermoed dat we meer nodig hebben. Ook willen we meer voor jongeren betekenen. We moeten aan de slag met een nieuwe dorpsvisie en deze elementen meenemen.’ Austerlitz zal zich blijven ontwikkelen en met zoveel gemeenschapskracht en energie zal dit dorp levendig en toekomstbestendig blijven. Austerlitz deed het zelf, doet het zelf en zal dit blijven doen.
 

Informatie over het boek:

Uitgeverij SWP

Austerlitz doet het zelf - 9789085602644 - Uitgeverij SWP (swpbook.com)

Austerlitz doet het zelf! (austerlitzzorgt.nl)

Het boek is te koop in iedere boekwinkel: