Oldeneel is een wijk in Zwolle Zuid. Eengezinswoningen van allerlei klassen en gegroepeerd in verschillende buurten domineren. Her en der is er etagebouw tot drie, vier verdiepingen hoog in de buurt. Het wonen staat op zichzelf en tijdens de wandeling door de wijk, die best wat van de benen vraagt, valt op dat Oldeneel uit patchworkdelen bestaat, waarbij de kansen om er een geheel van te maken nog niet benut zijn. Oldeneel ligt dichtbij de IJssel. Het is er schoon en rustig ook al blijkt uit een enkel gesprekje met willekeurige bewoners dat ook hier mensen het soms niet nauw met het afval nemen.

Wonen met elkaar in het groen: De Bongerd.

Het startpunt is in de ontmoetingsruimte van De Bongerd (www.mmwzdebongerd.nl). Een paradijsje aan een beekje waar we een kano klaar zien liggen.

Leuke zitmogelijkheden in de gezamenlijke tuin van De Bongerd

De Bongerd is een bewonersinitiatief dat een kleine dertig jaar geleden is gestart, waarbij het principe van Naboarschap hoog in het vaandel staat. De Bongerd heeft ongeveer een gelijk aandeel van koop en sociale huur woningen en een totaal van 38 woningen. Een mix van leeftijden is de bedoeling maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de eerste bewoners ook ouder worden. De doorstroming is namelijk laag en dat zegt wat over de  ook door ons als zeer behaaglijk ervaren binnen- én buitenruimte.

Een beschouwing over (de financiering van) de ontmoetingsruimte

De ontmoetingsruimte van De Bongerd, waar we ontvangen worden is als een gezellige woon- en hobbyruimte ingericht. Een voorbeeld voor kleinschalige buurtontmoetingsruimte die je elke buurt gunt en een TIP hoe simpel een aangename gemeenschappelijke ruimte kan. Omdat wij nogal eens horen dat het moeilijk is ontmoetingsruimten te financieren vragen we hoe de ontmoetingsruimte van De Bongerd wordt gefinancierd. Het blijkt dat bewonersvereniging De Bongerd de ontmoetingsruimte huurt van de woningbouwvereniging. De bewonersvereniging ontvangt weer contributie van de bewoners waarbij er drie contributievormen zijn: Basis, basis plus en basis plus-plus. Nieuwe bewoners zijn verplicht -en weten dat  dus van te voren- dat het meebetalen aan de ontmoetingsruimte verplicht is. Een simpel model dat mogelijk als goed voorbeeld voor de problemen elders in het land kan dien. TIP We veroorloven ons nu ook een zijpaadje nu we het toch over de financiering van ontmoetingsruimten hebben. in Scandinavische landen fungeren nog twee andere modellen. De ene is dat woningcorporaties de woningen zelf iets kleiner qua m2  bouwen en de bespaarde m2 per woning optellen tot m2 voor de ontmoetingsruimte en zo de bouw en de huur ervan via de huurprijs kunnen bekostigen. De andere is dat eigenaren van koopwoningen een stuk ontmoetingsruimte apart bij een woning kopen en dat bij verkoop van het huis dat stukje verplicht apart mee verkocht moet worden onder de voorwaarden van het bewonersinitiatief.

De tuin van De Bongerd is niet openbaar maar wel toegankelijk

De gemeenschappelijk ontmoetingsruimte van De Bongerd fungeert eigenlijk alleen voor De Bongerd bewoners. Heel af en toe gebeurt er iets voor de omwonende buren wordt ons verteld.

De Bongerd in de buurt

Op zich voorstelbaar dat je zuinig bent op de vertrouwdheid en identiteit van wat hier met elkaar hebt opgebouwd. Evenwel iets meer van je filosofie en wie je bent bloot  leggen, dan het bordje Eigen Weg  dat we nu zien, is van toegevoegde waarde. Het is een kleine geste dat aanstekelijk kan werken voor buurt en buren gebondenheid TIP. Dit vriendelijke en bij De Bongerd uitstraling  informatiebordje dat wij aanbevelen,  kan bv gecombineerd worden met een minibiebje en  ook een ijkpunt worden voor bv een Kwiekroute of wandelroute. Een route met de afstanden in meters én met wat er onderweg te zien en te doen is erbij! TIP Zie ook de foto’s in het onderstaande.

Bewegwijzering, ommetjes en doe- en rollator/scootmobiel routes, daar leent Oldeneel zich bij uitstek voor

We schreven al dat de wandeling door Oldeneel best een uitdaging voor de benen is vanwege de uitgestrektheid van de wijk. Juist daarom -ook al omdat spectaculaire bezienswaardigheden en publiekstrekkers in Oldeneel ontbreken - zijn er zeker een aantal aanlokkende en verleidelijke  wandel- en ommetjes te maken, inclusief rollator en scootmobiel toegankelijkheid !, langs de punten – oa die we hieronder nog aan bod laten komen – die wél te markeren zijn. TIP Dat geeft richting aan je wandeling, aanleiding tot een spontane ontmoeting en beleving of je nu (oudere) bewoner bent of bezoeker.

Er zijn hiervan genoeg voorbeelden in onze Zorg voor de buurtvisites te vinden.

Zo zagen we in Kerckebosch, Zeist een door de wijkvereniging uitgezette wandelroute: Zorg voor de Buurtvisite: Zeist Zuid | ZorgSaamWonen

Wandelroute in Kerckebosch Zeist

Buurtparel Frion heeft veel sociale ruimte

Na de introductie in De Bongerd, gaan we de wandeling maken die is uitgezet. We komen al snel bij een geheel andere woonsfeer: een groot terrein van Frionzorg, een zorgaanbieder met een totaal pakket van zorg, wonen, werk en scholing voor mensen met een verstandelijke handicap. www.frionzorg.nl De locatie aan de Commissarislaan is groot en biedt  naast wonen verschillende functies. Maar hoort het ook bij de buurt? Bij het aanlopen is de eerste indruk meer dat je een bedrijventerreintje op loopt. We missen kleur en fleur. Wat leuke plantenbakken en bankjes zoals we bij De Bongerd zagen zou de verleiding al groter maken. En dat geldt ook voor het bord bij de ingang. Waarom niet een mooi overzicht bord zoals je wel bij natuurterreinen ziet? zoals bij het park dat we later tegenkomen? TIP

Het weinig uitnodigende bord van Frion

En hoe interpreteer je dit bord? Eigen terrein heeft wel iets van, zal ik wel doorlopen? Het bord woonerf  geeft  de indruk dat het openbaar is – wat het ook is – en de tekst helemaal onderaan is om naar te raden. Het is ons inziens in het belang van de Frion bewoners en Frion als organisatie, maar zeker ook van de omwonende buurtgenoten dat Frion en buurt meer verbonden worden.

 We lopen het terrein op en worden vrolijk begroet . Het lijkt er op dat het best fijn wordt gevonden om wandelaars  tegen te komen. Er is een supermarktje dat voor iedereen open is, graag zelfs. Als we later aan buurtbewoners vragen of ze ermee bekend zijn, blijkt dat niet zo het geval te zijn. Daarom de TIP aan Frion ga met de buurt en de gemeente in gesprek over hoe het Frion terrein onderdeel van de buurt kan worden door goede bewegwijzering, duidelijke informatie wat Frion allemaal te bieden heeft, hoe  de semiopenbare Frion ruimte ook een functie voor de buurtbewoners kan hebben en zo de ontmoeting tussen de Frion bewoners en de buurtbewoners op een natuurlijke wijze kan plaatsvinden. Denk daarbij aan zaken als een jeu de boulesbaantje, minibieb, bankjes die zo gezet zijn dat je naar elkaar kunt kijken, klein en eetbaar groen, een speelplaatsje. TIP Leuk zou ook zijn als de koffiehoek van Frion onderdeel zou zijn van een wandelroute. Of dat er een verrijdbare koffie kar zou zijn. TIP Want dat is wel een van de dingen die opvalt tijdens de lange wandeling door Oldeneel; er is nergens een horeca punt. En nu weten we wel dat een zorgorganisatie als Frion niet commercieel mag concurreren maar toch er is best veel qua wederkerigheid mogelijk met lenig en out of the box denken en een oogje toeknijpen vanwege een gedeeld belang. Denk bv ook aan het Frionbusje dat we zagen, kan dat niet met hulp van vrijwillige buurtbewoners ook een rol spelen in het wijkvervoer naar bv het winkelcentrum Zwolle Zuid (dat best een eind verderop ligt Oldeneel zelf heeft geen winkels), het Oldenelerpark (waar we later op terug komen), het verder gelegen sportpark of Theehuis De oude Mare dat we op de kaart bij  de Zandwetering zien liggen. TIP In andere steden heb je dit soort kleinschalige initiatieven als de Heen en Weer en het Automaatje. In het nagesprek horen we dat Zwolle ook een buurtvervoer voorziening heeft. Het zou goed zijn te bezien of dit fijnmazige vervoer ook in Oldeneel wordt uitgevoerd cq op een creatieve manier kan worden ingevoerd. TIP

Frion heeft meer te bieden dan op eerste gezicht lijkt

En Frion heeft vast nog veel meer in het vat dat bewoners en buurt blij maakt zoals ruimte voor ruimte voor vergaderingen en activiteiten, gegeven de projectie boven de receptie. Kortom ga als Frion, buurt en gemeente met elkaar in gesprek! TIP

Uiteraard moet de winkel worden opgenomen in de wandelroute TIP. Frion kan ook worden gevraagd bij de ingangen van het terrein een informatiebord te plaatsen met een beschrijving van de activiteiten die op het terrein plaatsvinden. TIP

Van Hasseltmarke en omgeving: comfortabel wonen, groen, water, ruimte

We vervolgens ons weg naar een volgende woonbuurt aan de Van Hasseltmarke. Bewoners vragen belangstellend wat zo’n groep wandelaars in hun straat komt doen. Onderling lijkt er een aardige sociale cohesie, maar ruimtelijk lijkt het een beetje een enclave in de wijk omsloten door sloten en grachten.

Veel waterlopen in de wijk

We wandelen verder de wijk in. Het is wonen en wonen. We missen eerlijk gezegd hier en daar wat dat -naast het mooie en ruime individuele wonen- een buurtgevoel kan geven. We zien wel een klein groen buurtinitiatief in relatie tot een parkeersituatie, maar nergens een jeu de boules baantje, een lekker schaduwrijk plekje met leuk geplaatste zitgelegenheid, een schaaktafeltje, een minbiebje, een hinkelbaantje oid. De bewoners die we spreken zijn tevreden met hoe ze wonen, maar zou het niet goed zijn om verder de tijd in te kijken? Eenzaamheid steekt op een zeker moment de kop op en als je vooraf geïnvesteerd hebt in de sociale infrastructuur ben je de problemen voor. TIP     

Een kwaliteit van Oldeneel is zeker ook al het groen en water. We weten niet in hoeverre dit hier in Oldeneel ook het geval is, maar naast een route langs de opvallende punten in de wijk, zien wij tijdens onze Zorg voor de buurtvisites nu ook – uitgezet vaak door de IVNNatuureducatie – dat bijvoorbeeld bijzondere bomen en planten van een naambordje worden voorzien. Dat kan weer een heel andere route door de wijk maken. TIP

Water heeft ook een beweging en ontmoeting kwaliteit

Uiteindelijk komen we bij de rand van de wijk en de top van groen en water: het Oldenelerbos en Oldenelerpark, de oevers van de IJssel Prachtig. En weids. Al het water in Oldeneel, kan dat niet ook verbindend element in zich hebben? Een vissteiger her en der, een kanoroute, wat eenden trappetjes. Al wat beweegt en wat je ziet geeft al een verleiding.

Een uitgestrekt Oldenelerpark

Het Oldenerpark bij de buurt horen

We vinden meer informatie op de site van de gemeente Zwolle: Park Oldenelerbroek | Parken

Daar zien we ook de omschrijving “rolstoelvriendelijk”. Ja de paden zijn er niet slecht. Evenwel de  opmerkingen van de voorzitter van de Belangengroep Oldenelerpark snijden wel hout: de verkeersveiligheid voor het überhaupt bereiken van het park is voor ouderen een aandachtpunt. Op de wandelpaden naar het park toe zijn zebra’s gewenst en  de op- en afritten van de stoepen zouden consequent rollator en rolstoelvriendelijk gemaakt kunnen worden. TIP En het park heeft het in zich om met  behulp van  een aantal toevoegingen geborgenheid en mogelijkheden tot sociale ontmoeting gaan bieden alsook meer schaduwplekken. TIP

Uiteraard komt een gemarkeerde  buurtwandeling die we eerder  bepleitten  ook bij het park uit (ook hier weer informatieborden met  markeringen van de wandeling met afstanden!). Maar in en rond het park – juist door de omvang – moet worden gewerkt aan een kleinschaliger rondje gericht op ouderen, met duidelijke bewegwijzering, afstanden en rustpunten alsook wat her en der om  te doen. Wij denken dat het verspreiden van zaken die ouderen verleiden tot bewegen, sporten en beleving, beter is dan concentratie op één plek. TIP

Voor de wandeling kunnen we bijvoorbeeld denken aan een kwiekroute met her en der een eenvoudig  beweegtoestel Wij zien tijdens onze Zorg voor de buurtvisites veel beweegparken op een plek geconcentreerd, maar eerlijk gezegd we zien er haast nooit iemand gebruik van maken. Met alle ruimte in het Oldenerpark denken wij dat bv een tennisbaantje een aanvulling én invulling zou kunnen zijn voor de plek die ons werd aangewezen als mogelijk beweegpark voor ouderen. TIP

Voorbeeld van een Kwiekroute

De kwiekroute hoeft niet eens zo heel lang hoeft te zijn. Wel moet er worden gedacht aan beschutting en uitrustmogelijkheden. Als je daarbij ook aan rolstoeltoegankelijkheid denkt, denk dan ook aan bankjes zoals op  onderstaande foto. TIP:

Bankje waar een minder valide ook kan aanschuiven

In hoeverre een kleine kiosk mogelijk zou zijn, moet worden onderzocht. Maar zeker in de zomermaanden biedt het park mogelijkheden voor een  om koffie en fris te serveren. Wellicht Frion met een koffiekar? Of een Michi Noeki onder beheer van de Belangengroep? Zie Michi-Noeki, halteplek en rustpunt | ZorgSaamWonen

We horen en passant met een ietwat negatieve ondertoon over honden uitlaten en loslopende honden en ouderen. Het Oldenelerpark is groot. Je zou je kunnen voorstellen dat je een deel van het terrein met een laag hekje afscheidt en inricht als honden uitlaat- en speelplek met ook wat bankjes en stoeltjes. Je hebt meteen een ontmoetingsplek.TIP

Door de wijk zijn er kleinere en grotere speelpleintjes

Door de hele wijk zijn kleinere en grotere speeltuintjes te vinden, die beweging en ontmoetingen kunnen stimuleren. Het accent ligt daarbij (nog) wel op de jeugd. Dat zou je langzaamaan kunnen aanpassen aan het ouder worden van de bewoners van de buurt. Het klinkt obligaat maar een jeu de boulesbaan doet wonderen. TIP

De speelgelegenheden zijn nog geheel op jeugd afgestemd.

Leuk is dat er bij verschillende speeltuintjes voldoende zitgelegenheid voor ouders en andere buurtbewoners. Hier en daar gaat het om bankjes ic picknicktafels die door bewoners zelf zijn neergezet.

Sportservice loopt ook met ons mee. We geven de TIP mee met hen verder in gesprek te gaan of zij niet ook een programma met ouderen buiten te sporten cq te wandelen kunnen starten met gebruikmaking van de sport en spel voorzieningen en ruimtes die er zijn. TIP

En zoals eerder gezegd, oldeneel heeft veel water. Her en der een vissteiger om toch ook de oudere mannen te verleiden tot naar buiten gaan en ontmoeten? TIP

Bewonersinitiatief Wolthuismarke

De wandeling voert ons naar de Wolthuismarke. Daar heeft de eigenaar van de appartementen, Delta Wonen, een kunstenaar de mogelijkheid gegeven het gebouw te verfraaien. Met schilderingen en een gedicht is het wat oudere complex een blikvanger geworden in de buurt. De ooievaars verwijzen naar de grote ooievaarskolonie die zich nestelt in het Oldenelerpark.

Muurschilderingen en gedicht op de Wolthuismarke

Bijzonder is ook de weggeefschuur in dit complex. Een plaats waar je gebruikte spullen kunt halen en brengen. De gedreven initiatiefnemer, die de hele wandeling meeliep was niet te spreken over de eenzijdige actie van Delta Wonen om in de binnengangen van Wolthuismarke alle persoonlijke en juist op ontmoeting gerichte zaken weg te halen vanwege brandveiligheidsvoorschriften, waaronder een minibiebje. Een mini bieb kan evenwel ook buiten zonder dat de boeken nat worden zoals bijvoorbeeld op de foto verderop.

Weggeefschuur in Wolthuismarke. Kom maar halen wat je wilt

Mooi voorbeeld van een bewonersinitiatief. We zagen ook al de bankjes bij de speeltuintjes en regelmatig komen we bordjes tegen in het plantsoen met het opschrift “bewonersinitiatief”. Benut deze ervaring en draag het uit naar de andere buurten binnen Oldeneel om koudwatervrees weg te nemen. TIP

 

Het plantsoen bijgehouden door de buurt

Ook in Oldeneel zullen bewoners te vinden zijn, die kleine stukjes groen willen adopteren en bijhouden. Kan dit nog in grotere vorm worden gegoten? Zou het welzijnswerk hier niet een slinger aan kunnen geven?  TIP We zijn tijdens onze visites regelmatig in de openbare echte gemeenschappelijke tuinen tegengekomen, in onderhoud bij buurtbewoners.

Zoals in Nieuwegein:

De tuin op openbaar groen van Cirkeltje Rond in Nieuwegein

Of zoals in Breda:

Openbaar groen veranderd naar paradijsje in Breda

Deze tuinen bieden vaak meer biodiversiteit  dan de gemeentelijke parken en plantsoenen en  bieden  vaak ook punten van ontmoeting en gezamenlijke activiteiten voor jong en oud. Wij zien ook in het land dat bewoners zonder echte voortuin zelf hun eigen mini-tuintjes aanleggen of dat er geveltuintjes worden gestimuleerd door de gemeente, die de tegels eruit wipt, een randje aanlegt en de bewoner zorgdraagt voor planten en onderhoud. Het levert een  vrolijk straatbeeld op. We dragen het aan, omdat het ons tijdens de wandeling door Oldeneel opviel dat dit ontbrak terwijl niet elk huis een eigen voortuin heeft 

Minivoortuintjes in een dichtbebouwde straat

En kunnen bewoners worden gestimuleerd, al dan niet met hulp van buurtorganisaties, om iets meer “leuke” dingen in de wijk aan te brengen? Een schildering, een minibibliotheek, stoeptegels die vrolijkheid brengen of richting geven, een gedichtenroute etcetera. Zou de bibliotheek van Zwolle hier een trekkersrol bij kunnen vervullen? TIP Want dat is ook iets wat wij graag bevorderen: het buiten de eigen muren treden van de organisaties.

Een aantal voorbeelden om de wijk aan te kleden

Overigens kennen verschillende gemeenten zogenaamde buurt- of wijkfondsen waarmee dit soort kleine zaken kunnen worden gestimuleerd. Het gaat dan om relatief kleine bedragen die door bewoners kunnen worden aangevraagd met laagdrempelige voorwaarden. Bijvoorbeeld het kastje van de minibieb bekostigen, geld voor de verf van de schildering etcetera.

Tot slot: een goede wijk is op zijn toekomst voorbereid

Een wijk zonder winkels, buurtcentrum, koffietentje etc. mist  plaatsen voor ontmoeting en samenhang. Maar het biedt ook alle kansen. Wij hopen met onze bevindingen en TIPS daar een impuls aan te geven. Zoals we bij de start schreven: een slimme wijk is op zijn toekomst voorbereid. We kunnen er na de wandeling aan  toevoegen: een goede buurt is beter dan een verre vriend.

 

Hetti Willemse & Ad van Elzakker, Stichting Thuis Voelen

Veel meer ideeën en tips zijn te vinden op de website: De verslagen van de buurtvisites en De praktische handleiding

Alle cijfers over Oldeneel zijn te vinden op de website van de gemeente Zwolle: Wijkdata - Binnenstad