Het complex ‘Elisabeth Otter-Knoll’ omvat 121 appartementen en 13 studentenwoningen en was ooit een verzorgingshuis. Toen dat werd gesloten en er ouderen zelfstandig kwamen te wonen, werd de vraag om alarmopvolging in de nachtelijke uren ingevuld door de komst van dertien studenten. Petra Donker, sinds 2017 directeur-bestuurder van de Stichting Elisabeth Otter-Knoll, coördineert de studentenactiviteiten en huisvesting.

Twee afspraken

De studenten wonen er voor een vrij laag bedrag. Ze huren er kamers van 25 vierkante meter met een eigen badkamer en pantry, en een huur van 277 euro per maand (exclusief energielasten). Daartegenover staan twee afspraken. Eén keer per dertien dagen draaien ze een nachtdienst en er wordt van de studenten verwacht dat ze ook overdag met regelmaat wat ondernemen met de oudere bewoners (in leeftijd variërend van 69 tot 101). Aanvragen daarvoor lopen altijd via de receptie.

Dat alles betreft geen zorgverlening, want dat doen het inpandige wijkteam en externe zorgorganisaties. Wel dient de helft van de studenten volgens het huishoudelijk reglement een medische studie te volgen. Naast de nachtdiensten, gaat het vooral om verzoeken over computerproblemen, het uitlaten van een hondje, samen wandelen of een boodschapje doen. Overigens zijn er ook bewoners die daarbij vrijwillig helpen. Verder is er één keer per maand een digitaal café dat de studenten bij toerbeurt organiseren. “Soms zijn er niet eens veel vragen, maar het is wel een mooie manier om contact met elkaar te hebben”, aldus Petra.

Nacht

In de nacht is het een alarm op een mobiel van een student dat hen waarschuwt. Een bewoner kan vallen - dat gebeurt veruit het meest - of voelt zich niet lekker. Met één nachtdienst in de dertien dagen hoeven studenten uiteindelijk niet vaak werkelijk aan te treden. Petra daarover: “Er kunnen weken zijn dat er helemaal niets gebeurt. Ze hebben op een gegeven moment wel door wie er regelmatig belt, zodat ze vooraf weten wat zo’n nacht kan brengen. Periodiek is er weleens een bewoner die verward raakt of veeleisend wordt, zodat het alarm dan vaker afgaat. Zeker in een tentamenweek is dat heel belastend. Dan komen de studenten soms naar mij toe en zoeken we naar een oplossing.”

“De studenten slapen nooit door het alarm heen”, zegt Petra. “Daar zijn de bewoners heel tevreden over. En ze komen ook echt op tijd. Een student staat er bovendien nooit alleen voor. Er is altijd nog een student stand-by. Bovendien werken ze altijd in duo’s tijdens de inwerkperiode van een nieuwe student. Ze leiden elkaar dus op, terwijl wij voor een EHBO-training zorgen.”

Zorgtaken

Het is dus niet de bedoeling dat de studenten zorgtaken verrichten. Petra vervolgt: “Zij moeten als goede buren optreden, maar iemand naar het toilet helpen wordt al lastiger. Meestal betreft het iemand die op de grond ligt en dan zelf ook niet de deur kan opendoen. De studenten hebben daarom een loper; dat vertrouwen is er wel. Recent hadden we pech met lekkages tijdens een verbouwing. Er zijn toen ook studenten ingezet om ’s nachts te dweilen of bakjes met water te legen. Ze kregen daarbij het vertrouwen van de bewoners om zonder meer naar binnen te gaan. Dan hoefden zij niet wakker gemaakt te worden.”

“Het is een paar keer voorgekomen dat iemand heel benauwd werd of een hartinfarct kreeg”, aldus Petra. “Lang geleden heeft een student een reanimatie gedaan en recent is iemand geholpen die zich verslikte. Dat was kantje boord. Ze kunnen altijd de huisartsenpost bellen en bij twijfel 112. Verder zien ze vooral verwardheid of merken ze dat mensen langzamerhand achteruitgaan en dan om een glaasje water vragen of naar de WC moeten. Dat zijn echter vragen waar de studenten niet op ingesteld zijn. In nood kunnen bewoners hen altijd bellen, maar als iets structureel wordt, moet dat toch met de wijkverpleging worden opgelost. Met bijvoorbeeld een postoel naast het bed of incontinentiemateriaal. Het komt verder weleens voor dat een bewoner zijn sleutel vergeet en dan kunnen ze ook bij de studenten terecht.”

Verhuizing overslaan

De aanwezigheid van de studenten draagt duidelijk bij aan de populariteit van de appartementen. Petra is tijdelijk gestopt met de wachtlijst, want die werd te lang. Als een van de studenten overdag eens een presentatie over een scriptie geeft, of zichzelf als nieuwkomer presenteert, wordt dat goed bezocht. De bewoners zijn er echt enthousiast over, hoort ze.

Volgens Petra is dit appartementencomplex vaak de laatste woonplek voordat mensen overlijden. “Soms is het niet meer in het belang van een bewoner om thuis te blijven wonen en dan is een verpleeghuis een betere optie. We streven er echter naar dat ze die verhuizing kunnen overslaan of hier kunnen overlijden. Als studenten daarbij betrokken zijn, is dat best een pittige ervaring. Daar besteed ik dan zeker aandacht aan, maar meestal hebben studenten er geen rol bij.”

Petra is zelf overdag aanwezig en vangt belangrijk signalen vanzelf wel op. Verder is er eens per twee maanden een overleg met een vertegenwoordiging van de studenten en één keer per half jaar met de hele groep. Het huishoudelijk reglement voor de studenten is al sinds 2018 ongewijzigd gebleven, dus de samenwerking verloopt soepel. Petra: “Het werkt heel goed om de verantwoordelijkheid bij henzelf te leggen, zoals bij de selectie van nieuwe studenten. Ze hebben er immers zelf last van als die nieuwe student de kantjes eraf loopt. Ze weten heel goed wat het wel allemaal vraagt. Overigens heb ik wel altijd de laatste stem.”

Warmere banden

Bij de deal met de studenten hoort verder dat ze ook in vakantietijd en rond Kerstmis de taken onderling moeten verdelen. Petra: “Hun inzet vraagt onderhoud en sommigen moet je echt bij de les houden. Af en toe moet ik hen weer op de afspraken wijzen. Het zijn echter allemaal zachte eisen, want er mag uiteindelijk ook geen verkapt arbeidscontract ontstaan. Dus ik probeer ze er vaker toe te verleiden en ze er op allerlei manieren actief bij te betrekken.”

Mooi vindt Petra ook dat er soms warmere banden tussen bewoners en studenten ontstaan. Petra tot slot: “Er gebeurt heel veel buiten mijn blikveld. Zo is er een student die door de lekkages vaker bij een bewoonster kwam. Ze raakten in gesprek en die vrouw vertelde dat ze nooit meer in het centrum van Amsterdam kwam. Die jongen heeft haar toen in zijn auto langs waardevolle plekjes voor haar gereden. Er is andersom ook een bewoner die heel goed teksten kan corrigeren en bij een paar scripties heeft geholpen. Ze wisselen onderling ook wel telefoonnummers uit of gaan elk weekend met elkaar wandelen.” Het is die betrokkenheid die deze verzameling van appartementen veel meerwaarde biedt.

Lees ook:
Wonen met een missie: ouderen en jongeren samen 
‘Intergenerationeel wonen ontzettend waardevol’ 
Studenten brengen weer leven in de Amstelflat: project met jaar verlengd

Tekst: Ysbrand Visser
Foto's: Stichting Elisabeth Otter-Knoll