Aan Zenzo was het negen jaar geleden de opdracht om in en rond het klooster en op het voormalige ziekenhuisterrein de visie van de zusters op een ‘zorgzame gemeenschap’ vorm te geven. Zij wilden niet alleen de gebouwen, maar vooral hun spirituele traditie van liefdevol samenleven - die zij zelf altijd praktiseerden op deze plek - teruggeven aan de samenleving. Ze bedongen zelfs een beslissende stem in het ontwikkelingsproces. Gedurende de ontwikkeling hebben twaalf partners uit het maatschappelijk middenveld in Veghel zich vrijwillig gecommitteerd aan dit gedachtengoed rond een zorgzame gemeenschap en trekken samen op in ‘LeefGoed Veghel’. Nu, een jaar na oplevering van de eerste wooncomplexen en een gemeenschapsgebouw, bezoeken ZorgSaamWonen-experts het Kloosterkwartier om te begrijpen hoe je start vanuit een visie op een zorgzame gemeenschap en die vervolgens vormgeeft in je ontwerp en bouw.

Zorgzaamheid bouwen

Coen Hendriks van Zenzo legt uit hoe je dat doet. Je bouwt zo dat mensen elkaar tegenkomen, dat er toevallige ontmoetingen ontstaan, dat die zich kunnen herhalen, dat mensen elkaar dan herkennen, een praatje gaan maken en vervolgens samen iets gaan doen. Alsof ze vanzelfsprekend deel uitmaken van een natuurlijke, veilige en zorgzame gemeenschap. Concreet hanteert Zenzo zeven pijlers, die ze stap voor stap uitvoeren in hun projecten: Ontwerp voor ontmoeten, zorg voor een publiekstrekker - In het Kloosterkwartier is dit het LeefGoed Centrum -, maak alle woningen levensloopbestendig, hanteer een mix van prijscategorieën, creëer een financiële verbinding - In het Kloosterkwartier betalen alle bewoners een vast bedrag (1,50 euro) per vierkante meter woonoppervlak, per jaar voor buurtinitiatieven en buurtactiviteiten en voor de ontmoetingsruimte -, spreek heldere verantwoordelijkheden af en ten slotte: zorg voor de aanwezigheid van zorg en welzijn.

Het spirituele gedachtegoed blijft zichtbaar

Herinnering

Na zijn inleiding loopt Coen mee met de experts voor een kijkje in de kapel. Hier ontwikkelt zich een transparant, multifunctioneel en domeinoverstijgend, ‘zakelijk’ en sociaal werkcentrum. In flexibele werk- en vergaderruimten gaan vertegenwoordigers van het brede sociale-, woon-, welzijn-, en zorgdomein hier hun werk doen. De glazen kantoorwanden en het gemeenschappelijke koffiepunt maken de lijnen zeer kort. Je ziet elkaar letterlijk. En ook de heiligen kijken vanuit de gebrandschilderde glas in loodramen door de transparante plafonds toe. De zusters kunnen gerust zijn op een blijvende herinnering aan hun zorgzame gemeenschap van weleer.

Medewerkers uit het brede sociale domein zien en ontmoeten elkaar in dit flexibele werkcentrum in de voormalige kapel

Vanuit de narthex - voor niet katholieken, het voorportaal van de kapel, dat ook van oudsher een ontmoetingsfunctie heeft - biedt, wederom, een glazen wand zicht op de hof van het zogeheten ‘moederhuis’ van het klooster. Dit monumentale gebouw - “We hebben hier zo’n 300 kozijnen moeten vervangen”, zegt Coen tussen neus en lippen door - is door Zenzo en de zusters bestempeld voor 54 sociale huurwoningen van Area.

Het ‘moederhuis’ dat bestemd is voor sociale huurwoningen, gefotografeerd vanuit de narthex

Inclusief

En dan neemt Coen de experts nog even mee naar buiten. Rondom de kapel en het kloostergebouw zijn al diverse appartementengebouwen verrezen. Hij vertelt dat de woningen in de verschillende complexen variëren van zorgappartementen, huurappartementen in het lage-, midden- en hoge segment, tot aan zes woningen in het allerduurste segment. “En”, vraagt Coen, “Zien jullie in welk gebouw de zorgappartementen en waar de dure koopappartementen zijn?” Nee, niemand die het aan de buitenkant van de appartementengebouwen kan zien. Ook dit is een vorm van inclusief bouwen.

Inwonende buurtverbinders

Weer binnen praten we verder over de gemeenschap. Als de visie een zorgzame gemeenschap is en de gebouwen daarop ontwikkeld zijn, komt die gemeenschap dan vanzelf? De ontwikkelaars en de zusters laten het er niet op aankomen. Zij hebben gemeenschapsexpert Stijn van Kreij van Butterfly Effect ingeschakeld om mee te denken. Deze samenwerking resulteerde in acht woningen van de bijna 180 Area-(corporatie)woningen in het Kloosterkwartier die gereserveerd zijn voor gemotiveerde buurtverbinders.

Zij krijgen geen financieel (huur)voordeel, wel voorrang op toewijzing op basis van een motivatiebrief, én een coachtraject aangeboden. Speerpunten voor buurtverbinders zijn: verbinding op basis van wederkerigheid in plaats van transactioneel; waardering voor wat goed gaat in plaats van controleren; toeval creëren: hoe meer toevallige ontmoetingen, hoe meer welzijn; en leren omgaan met gedoe: geen conflicten onder de oppervlakte houden en er niet vanuit gaan dat een ander (een organisatie) het wel oplost.

Droom

Naast de buurtverbinders is er natuurlijk de gemeenschapsruimte voor bewoners waar Nadia Houwen-van Hal, afgevaardigd door Sociaal Werk Meierijstad, allerlei activiteiten coördineert als een van twaalf partners in LeefGoed Veghel. Onder deze naam werken experts uit verschillende organisaties samen in een kerngroep aan verbindingen maken tussen mensen, organisaties en activiteiten. En dat gaat goed. Nadia laat een bomvol activiteitenprogramma zien; voor elk wat wils. Op elke dag van de week en op bijna elk moment van de dag is er wel iets te doen. Van samen eten tot gespreksgroepen over rouw en verlies of een vredesmeditatie op zondagmiddag. En van hobbygroepen tot sportlessen. Ook zijn er gemeenschappelijke festiviteiten zoals een buurt-barbecue.

Nadia deelt haar droom: dat al deze activiteiten, die nu al 500 bezoekers per week trekken, zich ontwikkelen tot een organisch gevormde zinvolle dagbesteding voor alle bewoners in deze inclusieve, groene, gezonde én zorgzame nieuwbouwwijk in het centrum van Veghel.    

Lees meer:

• Kloosterkwartier
• Butterfy Effect
• LeefGoed Veghel
• Zenzo
• Area