In 1987 kwam Bernard in Casa De Pauw in Arnhem wonen via een tip van een oude schoolvriend. Hij woonde als kraker in deze woongroep, gevestigd in een oud kloostergebouw. “Het heeft me gevormd”, zegt Bernhard, ”al was ik als jongste van een groot gezin al gewend aan het wonen met meerdere ‘huisgenoten’. Ik ben door het wonen in ‘de Casa’ socialer geworden en heb gezien wat de kracht van een gemeenschap kan doen. Het is fantastisch en ik gun dat iedereen.” Hij kon er ook zijn creativiteit kwijt. “De Casa-feesten waren legendarisch.” Hij verbouwde een oude keuken- en restaurantruimte tot woongroepje en heeft er uiteindelijk negen jaar gewoond.  

In 1983 was de WBVG opgericht en drie jaar later werd het eerste pand in verhuur genomen. Door de brutering in 1994 kwam de WBVG in een financiële crisis. De toenmalige directeur stelde voor met corporatie Portaal te fuseren. Voordat die fusie afgerond was, verliet de directeur de WBVG en nam een interimmer de zaken waar. Er werd een opvolger gezocht. Bernard solliciteerde want hij participeerde al in een werkgroep die zich bezighield met het starten van nieuwe projecten en die ook nadacht over de toekomst van de WBVG. Hij maakte een plan om de toekomst van de WBVG veilig te stellen zodat het als onafhankelijke organisatie kon blijven bestaan. Daar was echter wel een forse huurverhoging voor nodig. “De 174 huurders vormden een hechte groep. De meeste huurders kenden en steunden elkaar. Ze voelden zich daarnaast verantwoordelijk voor de organisatie. Dus ieder stemde tijdens de ALV in met de voorgestelde huurverhoging. Dat huurders de WBVG op deze wijze hadden gered stond de volgende dag prominent in de krant De Gelderlander. Dat las de Inspectie Volkshuisvesting ook. De huurders stonden echter pal achter het besluit, dus kon de inspectie niet anders dan het plan toestaan. Binnen drie maanden waren de huurverhogingen geëffectueerd en kon de WBVG verder.

Gelukkig maar, zegt Bernard nu, want er zijn daarna prachtige projecten gerealiseerd. “Zo hebben we bijvoorbeeld in 2000 Hotel Bosch in Arnhem aangekocht. Daar was ik groot voorstander van, want het was op dat moment hét krakersbolwerk van Nederland dat op punt van ontruiming stond. En moet je nu zien hoe geweldig het is, het heeft een goed lopend restaurant en is een broedplek voor musici, kunstenaars, dichters en meer. Een culturele hotspot tot op de dag van vandaag. Op de verdiepingen zijn woonruimtes voor een grote woongroep.”

Voorzichtige houding

De huurders van de WBVG bekeken het plan voor de aanpak van deze bijzondere plek uitermate kritisch. Ze hadden met de huurverhoging al een enorm offer gebracht en wilden geen enkel risico nemen. In de jaren die volgden liep de WBVG als een trein, maar werden er door de voorzichtige houding slechts weinig nieuwe panden aangekocht, waaronder De Overkant, nu Zeezicht in Wageningen. In 2010 kwam er meer vaart door de samenwerking tussen de WBVG en corporatie Talis. Er was toenemende vraag naar het realiseren van woongemeenschappen. “Logisch, want iedereen wil zo wonen, toch?”, lacht Bernard. Hij zocht in eerste instantie contact met corporaties door het hele land, zoals Vestia, De Woonplaats en ook Volkshuisvesting Arnhem. De Nijmeegse corporatie Talis was meteen enthousiast en startte een structurele samenwerking die nog altijd loopt. En met veel succes, want woongemeenschappen Iewan (Nijmegen), Eikpunt (Lent), Sterappel (Lent) en Ecodorp Zuiderveld (Nijmegen Noord) zijn geboren door de goede samenwerking en zijn inmiddels al aan het puberen. “Mensen wonen daar heel fijn. Het is betaalbaar, duurzaam en gezellig. Bewoners kijken naar elkaar om en naar de buurt. De woonprojecten zijn duurzaam in alle opzichten. En de bewoners hebben zelf meegebouwd aan de woningen. Dat vergroot het gevoel van eigenaarschap. Bovendien zijn de gebouwen architectonisch veel leuker dan standaard appartementsgebouwen.”

Inspiratiebron

De woongemeenschappen van de WBVG en Talis vormen een grote inspiratiebron voor andere initiatieven. Vanuit het hele land komen mensen kijken en leren van de ervaringen. De WBVG deelde kennis en ging intussen verder. Zo werd Calimero (tiny houses) in Ewijk met corporatie Woonwaarts onlangs opgeleverd en Woongemeenschap Hanna (woon- en werkgemeenschap Babylon) in Berg en Dal met Oosterpoort. Nieuwste loot aan de stam is een bijzonder project dat met Woonwaarts en de huurders van bouwvereniging Huis en Hof in Nijmegen-Oost werd gerealiseerd: Huis en Hof werd omgeturnd tot een heus WBVG-project in zelfbeheer. En dat is nog niet alles: woongemeenschap De Biotoop in Zetten zit in de pijplijn, dit keer samen met Woonstichting Valburg.

Niet vanzelf

Het klinkt alsof het allemaal makkelijk gaat. Maar de realisatie van woongemeenschappen gaat niet vanzelf. Bernard heeft er veel (vrije) tijd en energie in gestoken, maar blijft gedreven. “Het proces is hartstikke leuk en als je ziet hoe waardevol de projecten zijn voor de huurders en de buurt dan wil je veel meer van dit soort initiatieven zien.” Daarom startte hij met Marc Jansen, tot voor kort bestuurder van woonstichting Valburg, de Collectieve Huisvesters. Een initiatief om in Gelderland meer woongemeenschappen van de grond te krijgen. De provincie Gelderland, Rabobank en verschillende corporaties zetten hier samen de schouders onder.

Cooplink

En ook dat is nog niet alles. In 2016 stond Bernard samen met de Woonbond en !Woon aan de wieg van Cooplink, kennisnetwerk voor wooncoöperaties. “Dat de wooncoöperaties in 2015 opgenomen zijn in de nieuwe Woningwet was voor ons aanleiding om een landelijk platform te starten.” Cooplink is uitgegroeid tot hét kenniscentrum voor wooncoöperaties. Er is een toolbox beheercoöperaties gemaakt, een online hulpmiddel dat wooncoöperaties én woningcorporaties helpt bij het maken van heldere afspraken over beheer, huur en onderhoud, er is een nationaal leenfonds ontwikkeld en een keurmerk voor wooncoöperaties, Coopkeur, gelanceerd. In de kennisbank van Cooplink is veel informatie te vinden over allerhande onderwerpen, zoals over financiering en juridische zaken, maar ook over gemeenschapsvorming.

Bernard heeft er een belangrijke rol in gespeeld. Hij is inmiddels voorzitter van Cooplink en zet zich met hart en ziel in voor de beweging. Het tij zit mee want door de krapte op de woningmarkt, toename van eenzaamheid en personeelstekort in de zorg is er meer aandacht voor nieuwe woonvormen die gemeenschapszin bevorderen.

Wat Bernard en de WBVG al jaren roepen is nu doorgedrongen tot de samenleving: wonen is meer dan stenen stapelen. “Samen wonen heeft zoveel voordelen. Mensen voelen zich meer betrokken bij de woning en woonomgeving. Dat komt de leefbaarheid ten goede. Daar zouden corporaties meteen enthousiast op moeten reageren. Dat doen ze ook wel maar velen zien nog beren op de weg. De toolbox helpt hen om het proces een stuk makkelijker te maken.” Collectief wonen kan ook in de koopsector, zegt Bernard en er zijn ook mooie voorbeelden van projecten met een mix aan huur- en koopwoningen. Hij is optimistisch en ziet dat Rijk, provincies en gemeenten zich steeds meer hard maken voor de wooncoöperatie. Het mag allemaal natuurlijk nóg wel wat sneller en makkelijker. Ook van banken verwacht hij meer inspanningen. “Maar het begint te komen. Eindelijk.”

Twaalf posters

Bernard kan heel veel verhalen vertellen over de panden van de WBVG. “Ik ben trots op de wooncomplexen, op de zelfwerkzaamheid, op de kracht van gemeenschappen en op de onderlinge solidariteit.” Hij heeft in het kader van zijn afscheid twaalf posters gemaakt van WBVG panden, zoals het bekende Extrapool in Nijmegen of de Wolfswaard in Wageningen, met interessante en veelzeggende anekdotes. Bij elke anekdote wordt duidelijk wat de meerwaarde van het collectief wonen is. “Dat is precies de bedoeling, want het collectief wonen heeft zoveel te bieden. Niet allen aan individuen maar ook aan de gehele samenleving. Dat moet meer verteld worden want er is nog te veel onwetendheid. En dat is jammer, want onbekend maakt onbemind.”

Deze mini-tentoonstelling reist binnenkort door het hele land. Bernard: “Samen met ZorgSaamWonen en andere organisaties die zich bezighouden met vormen van collectief wonen, starten we vanuit Cooplink deze reizende tentoonstelling. We roepen woongroepen, woongemeenschappen en wooncoöperaties op om mee te doen en een foto te sturen met een mooie anekdote. Zo breiden we de tentoonstelling uit en gaan we langs alle provincies. Met als doel om bewoners, maar ook professionals enthousiast te maken. Coöperatief wonen is zo’n mooie en kansrijke woonvorm. Dat moet echt de derde sector worden. Wie woont er nou niet liever coöperatiever? “

Binnenkort vind je de oproep en meer informatie over de tentoonstelling op de site.

Lees ook het gedicht van Anne Sophie Oudman van Happy Little Moment