Ad de Bont is van huis uit stedenbouwkundige en werkzaam bij bureau Urhahn. Hij was door programmamakers Yvonne Witter en Sabine Verkroost van ZorgSaamWonen gevraagd als keynote spreker in het Hart van Vathorst in Amersfoort, voorafgaand aan de uitreiking van de ZorgSaamWonen Award 2023. Die ging dit jaar over het meest inspirerende initiatief om in de openbare ruimte of in gebouwen ontmoetingen tussen mensen te stimuleren. 

Voor de Bont biedt de openbare ruimte veel kansen, buitenkansen. Die ruimte moet mensen van alle leeftijden uitnodigen om naar buiten te gaan, er te spelen, sporten, elkaar te ontmoeten. Want dat zijn we een beetje verloren. 

‘In de jaren zestig, zeventig en ook tachtig zagen wijken er anders uit en dat had zijn weerslag op mensen’, vertelt de Bont. Het nostalgische gevoel waarmee ouderen terugkijken, heeft daarmee te maken.  Iedere wijk was als het ware zelfvoorzienend, met een eigen kerk, winkels, scholen, cafés, parkjes etc. Als bewoner had je in principe alle voorzieningen op loop- of fietsafstand en kwam je andere wijkbewoners op een vanzelfsprekende manier tegen. Je ontmoette elkaar bij de bakker, kwam elkaar tegen op straat’. 

Dat is nu anders, vervolgt de Bont. ‘Ik heb soms het idee dat we allemaal in onze eigen culturele bubbel leven, dat je mensen die niet in je bubbel zitten, niet meer tegenkomt. Je gaat niet meer naar dezelfde winkels, restaurants, (sport)scholen. De enige plek waar je nog allerlei verschillende soorten mensen tegenkomt, is misschien nog de bibliotheek’.   

Samenspel tussen bouwen en ontmoeten

De Bont kijkt positief naar het gedachtengoed dat uitgaat van een samenhang tussen het fysieke en sociale domein, tussen het samenspel van bouwen en ontmoeten. Tegelijker tijd is hij kritisch als hij kijkt naar praktische toepassingen. Daar ziet hij nog steeds te weinig bewonersparticipatie, is bouwen nog teveel fysiek, met te weinig besef voor de implicaties voor het dagelijkse leven van de (toekomstige) bewoners. 

Zo is hij onder de indruk van het Hart van Vathorst, omdat er inderdaad veel verschillende groepen mensen binnen komen, het is het hart van de wijk. Tegelijkertijd is hij verbaasd over de inrichting van het plein dat er heen leidt. ‘Op mijn weg hierheen zag ik dat het plein voor de helft met auto’s was gevuld. Dat dat nog kan tegenwoordig. Al die ruimte, die zo anders benut zou kunnen worden. Met een parkje, speelgelegenheid, noem maar op’. 

Hoe ziet zijn ideale stad, wijk, buurt er uit? Hoe kan de invulling van de buitenruimte meer tegemoetkomen aan wensen van bewoners, zorgen voor gezond gedrag, uitnodigen voor ontmoeting? Zes ambities heeft hij uitgewerkt, ze zijn ook te vinden in zijn onlangs verschenen boek ‘Buitenkansen’. De straat als speeltuin is er één van, je zou overal moeten kunnen spelen. Met wandel- en fietspaden die de inrichting bepalen, niet auto’s. 

Ruimte voor de spontane stad

Ad de Bont geeft mooie voorbeelden van hoe het kan. En niet alleen in de buitenruimte, ook in de binnenruimte kan een andere manier van omgaan met de ruimte van grote invloed zijn op sociaal contact. In appartementencomplexen bijvoorbeeld, waar nu de galerij meestal smal is, bedoeld om alleen van de lift of trap naar je appartement te lopen. Wat nu als deze galerijen ruimte zouden bieden voor een zitje, bloembakken, een eigen invulling van de bewoner? Dan nodigt het meer uit voor een praatje, een ontmoeting, en daarmee meer contact. De link met ‘de Week tegen Eenzaamheid’ is gemakkelijk gelegd

Het past bij de filosofie van de Spontane Stad van het bureau waar de Bont werkt en gaat uit van de gedachte dat de stad gemaakt wordt met en door haar bewoners en ruimte moet bieden aan onverwachte (organische) ontwikkelingen, kansen die zich voordoen, initiatieven die zich aandienen. 

De winnaars van de Award tenslotte kwamen helemaal tegemoet aan wat de Bont belangrijk vindt, namelijk ruimte voor ontmoeting. Lees meer over deze inspirerende initiatieven in het artikel wat vorige week verscheen over de ZorgSaamWonen Award.

Geschreven door: José van Berkum