Een niet te nemen obstakel voor minder validen

Gemeentelijke cijfers leren dat de wijk Schelle veel sneller vergrijst dan gemiddeld in Zwolle. In 2040 is 32 procent van de wijkbevolking ouder dan 65 jaar; tegen 21 procent voor geheel Zwolle. Uit het gemeentelijk buurt-voor-buurt onderzoek uit 2024 blijkt dat het merendeel van de ouderen in de wijk tevreden is over de mogelijkheden tot ontmoeting en beweging. We maken dus een wandeling met een groep bewoners en betrokken professionals in Schelle om de buurt te bezien vanuit toegankelijkheid, sociale ontmoeting en beweging; met name voor oudere bewoners. En als dan de bewoner in een scootmobiel regelmatig op obstakels stuit en de groep niet kan volgen, dan is dát een belangrijke conclusie: Hoeveel mooie dingen de buurt ook heeft, aan duidelijkheid voor scootmobiel- en rolstoelgebruikers moet gewerkt worden. TIP  

De wandelroute in Schelle

Toegankelijkheid van de buurt moet echt beter 

We starten de wandeling vanuit de brede school De Phoenix aan de Zalmkolk. In deze levendige omgeving door actieve en nieuwsgierige kinderen maken we kennis met elkaar. Of het nu de schoolomgeving is, opvallend is wel dat de mede-wandelaars aangeven het leuk te vinden om de wijk Schelle te gaan bekijken door de ogen van ‘Oma en Opa en kleinkinderen’, het ontmoeten van jong en oud, dus. Nauwelijks het hek uit, komen we bij – wat tijdens de rest van de wandeling blijkt – een van de vele kleine parkjes en plantsoenen die de buurt rijk is en echt een te benutten kwaliteit is voor sociale, natuurlijke ontmoeting. TIP Het is ook echt een groene wijk.  

Het heeft geregend en helaas liggen er, in ieder geval op de paden van dit parkje, zoveel plassen dat het zeker voor ‘ouderen-op-wielen’ onbegaanbaar is. Er ontspint zich meteen een discussie over de invulling van het fraaie, rustige plantsoen. ‘Zo laten’, zegt de één; de ander stelt dat er wel wat reuring bij kan, zoals een jeu de boules baantje en wat leuk geplaatste bankjes of stoelen zoals je wel in Parijs ziet en zo geplaatst dat het uitnodigt tot een praatje.  

Niet begaanbaar voor ouderen-op-wielen 

Gedurende de wandeling blijkt dat de plassen nog maar klein leed zijn. We volgen niet de grote straten, maar gaan regelmatig tussen de straten en huizen door – overigens allemaal openbare weg  –  waar het aantal obstakels voor minder validen groot is. Het zijn vooral de bekende hekjes, geplaatst met de bedoeling om het tweewielers moeilijk te maken om er op snelheid doorheen te gaan.

Een wijk met veel hindernissen 

Het ene kwaad bestrijden, blijkt het andere leed te veroorzaken. Nu zeggen wij niet dat je geen verkeersbeperkende maatregelen kunt nemen, maar doe het dan wel zo dat je: de ene groep niet uitsluit, het van tevoren duidelijk maakt in je openbare ruimte en een alternatieve route voorstelt. TIP Dit kan bijvoorbeeld in de bewegwijzering worden opgenomen (hierover later meer want bewegwijzering ontbreekt in heel Schelle), maar ook door in het trottoir met speciale stoeptegels een omleiding aan te geven. Het geeft meteen een vrolijk straatbeeld. En als je het samen met de basisschool doet, maak je kinderen ook meteen bewust van het rekening houden met Opa en Oma. TIP

Een speels uitgevoerde routewijzer 

We hebben tijdens deze wandeling ook ervaren dat her en der stoeptegels scheef liggen en tot struikelgedrag kunnen leiden. Nu begrijpen we ook wel dat er een meerjarenplanning onderhoud openbare ruimte zal zijn, dus dat dit niet van de een op de andere dag rechtgetrokken wordt. Wat we wel graag meegeven: heb als ‘Sociale afdelingen’ contact met de ‘Openbare/fysieke werken afdelingen’ van de gemeente. Heb regelmatig contact over hoe je sociale elementen in je reguliere planning kunt toevoegen. Dat is ook preventie. TIP Uiteindelijk komt het allemaal uit de gemeentelijke portemonnee, of het nu Wmo-geld of geld vanuit de Rijksbijdrage of de gemeentelijke belastingen is. En juist ook door de krapte op de arbeidsmarkt en hoge en directe personeelskosten die niet over jaren zijn af te schrijven, is publieke preventie via de openbare ruimte en het faciliteren van ontmoeting en mentaal en fysiek welbevinden, belangrijk. TIP 

Maak de wijk herkenbaar 

Tijdens de wandeling laten we het kleine winkelcentrum Schelle aan de Forelkolk rechts liggen. Het is een functioneel buurtwinkelcentrum: een supermarkt met een paar kleine speciaalzaken eromheen. Je kunt er een frietje halen, maar een gezellig punt voor een kopje koffie lijkt te ontbreken. Dit buurtwinkelcentrum zal een veel bezochte plek zijn voor iedereen die in de wijk woont of de buurt bezoekt en daardoor een logisch punt om een centraal punt van bewegwijzering te beginnen met een goed overzichtsbord van wat de wijk te bieden heeft. Want dat kan Schelle heel goed gebruiken: op een aangename manier bewegwijzering en aanduidingen van wat waar is en - belangrijk! - hoe ver in meters. TIP

Bank als rustpunt met een overzichtskaart van de wijk 

Een tafel en bank, bijvoorbeeld als op bovenstaand plaatje, kan een inspiratie voor de locatie bij het winkelcentrumpje van Schelle vormen: niet alleen een zitgelegenheid, maar ook een kaart van de buurt erop geprojecteerd, zodat je precies weet waar je bent en waar je naartoe kunt gaan. De markante plekken van de buurt kunnen erop worden aangetekend, en eraan zittend kun je met elkaar in gesprek komen over vroeger en nu en waar wie woont, dan wel gewoond heeft. TIP 

Het kan ook eenvoudiger met de ‘ouderwetse’ richtingaanwijzer of een overzichtskaart die alle openbare en belangrijke zaken aanwijst.  

Richting aangeven met een kaart of uitgebreide wegwijzer 

En laten we - als we het hebben over senioren, beweging en toegankelijkheid - vooral niet vergeten de richtingen en afstand van (semi) openbare toiletten in de buurt aan te wijzen. Het is een TIP om een plan te maken door de ogen van ouderen om een richting- en afstandsaanduidingenplan voor de buurt te maken en wat waar aan bewegwijzering, ommetjes, kwiek routes, toiletmogelijkheden, koffie, etcetera wenselijk is. 

Een buurt vol kleine, groene oases  

De doorgaande straten vermijdend en de verkeersluwe stegen en verbindingsweggetjes nemend, kom je in deze buurt veel kleine groenstukken tegen waar huizen omheen staan. Het doet je denken aan de es waaromheen de esdorpjes zijn ontstaan. Anderen associëren het met een brink, een hofje of een Engelse green. 

Kleine groene oases 

Een paar bewoners die meewandelen vertelden enthousiast over ‘hun’ stukje groen dat in overleg met de gemeente werd aangepakt. Het verschil in betrokkenheid van bewoners is soms goed te zien: sommige stukjes groen zijn bijna verwaarloosd, andere zijn meer uitnodigend. 

Minder en beter onderhouden groen 

Er kan aan gedacht worden om hier en daar te kijken of er echte ontmoetingspunten kunnen worden gerealiseerd. In Amsterdam hebben we in het verleden in dichtbevolkte wijken zogenaamde postzegelparkjes gerealiseerd. De naam zegt het al: op zeer klein stukjes een oase maken van groen en ontmoetingsmogelijkheden, samen met de bewoners en de gemeente en andere betrokken organisaties.

Een postzegelparkje in een dichtbebouwde wijk 

Het grote voordeel van deze buurt is dat de facto er al een lint aan potentieel kleine, beschutte oases aanwezig is. Je zou er per plek een eigen identiteit met de bewoners aan kunnen geven door er elementen aan toe te voegen, die gemeenschapszin en ontmoeting bevorderen, zoals een kioskje (oftewel een versnaperingen- en koffie-uitgiftepunt, te beheren door de bewoners, tevens tuinkast en waterpunt), een schaakveldje of een schaak- of damtafeltje, een jeu de boules baantje, een minibieb, een rozenpoortje, een kunstwerkje, fruit-of notenbomen of moestuinbakken. TIP

Aantrekkelijke elementen op maat uit te voeren in de kleine groene oases 

Uiteraard is dit iets wat ook vanuit de bewoners als meerwaarde moet worden gezien. De gemeente kan het stimuleren en als bondgenoot optreden. Indien niemand wat voor schaken voelt, moet je het niet doen. Maar eens met elkaar denken wat er buiten de gebruikelijke inrichtingselementen van de groene openbare ruimte gedaan kan worden, heeft een grote meerwaarde voor een sociale en gezonde buurt. Als het een eigen kwaliteit van de buurt is worden mensen er ook nieuwsgierig naar en naar elkaar. Je zult verbaasd staan wat er met een relatief klein buurtbudget allemaal kan worden gerealiseerd en in beweging kan worden gezet. TIP  

We zijn tijdens onze Zorg voor de Buurtvisites regelmatig gemeenschappelijke tuinen tegengekomen in de openbare ruimte, in onderhoud bij buurtbewoners. Zoals hieronder in Nieuwegein, in een nieuwbouwwijk ongeveer uit dezelfde tijd als Schelle. 

De tuin op openbaar groen van Cirkeltje Rond in Nieuwegein (deze Zorg voor de Buurtvisite Nieuwegein is ook te vinden op ZorgSaamWonen)

Of Breda 

Openbaar groen veranderd naar paradijsje in Breda (zie ook buurtvisites op ZorgSaamWonen)

Deze tuinen bieden meestal meer biodiversiteit aan dan de standaard gemeentelijke parken en plantsoenen. En ze bieden vaak ook punten van ontmoeting en gezamenlijke activiteiten voor jong en oud. Overigens zie je in het land dat bewoners zonder echte voortuin mini-tuintjes aanleggen. Het levert een vrolijk en persoonlijk straatbeeld op. Het viel ons op dat we dit in Schelle niet tegenkwamen terwijl we ook wel door straten liepen zonder voortuin. Het is natuurlijk een persoonlijke smaak en over smaak valt nu eenmaal (niet) te twisten.

Minivoortuintjes in een dichtbebouwde straat 

Een parel in de wijk: Schellerdriehoek 

Een duidelijke kaart bij de ingang van het Schellerdriehoekpark 

De toegankelijkheid voor mindervaliden is een kwestie, maar al met al is Schellerdriehoek een prachtig park! De kaart bij de toegang (foto hierboven) is een voorbeeld zoals we het graag zien. Beweging, ontmoeting, groen, alles wordt hier aangeboden. Het is echt de moeite waard om ook de website te bekijken: www.schellerdriehoek.nl. Zie wat er allemaal is en kan.  

Het park is absoluut de moeite waard, ook voor niet-buurtbewoners. De goede bewegwijzering ernaartoe in de buurt (en wellicht ook verderop in Zwolle) waar we het in het bovenstaande al over spraken, is dan natuurlijk wel noodzakelijk. TIP Bij ons gezelschap was het park bijvoorbeeld zeker niet algemeen bekend.

Een prachtig Schellerdriehoekpark met een variatie aan mogelijkheden 

Is dit park met onze bril op van beweging, ontmoeting, juist ook voor de oudere buurtbewoners ideaal? Er blijft naast de rolstoeltoegankelijkheid altijd nog wel wat te wensen over zoals een sanitaire voorziening, een punt voor een kopje koffie, wat beschutte schaduwplekjes en wat losse stoelen wellicht, net als in de Parijse plantsoenen? TIP  

Fleur en kleur brengt je in een goed humeur 

Kleur, kunst, street art, gezellige hoekjes, het zet allemaal aan tot beleving. Smaken verschillen natuurlijk, evenwel deze stoeptekening (hieronder) geeft wel aanleiding om iets tegen elkaar te zeggen. TIP Het brengt ons ook op de gedachte iets te doen met de straatnamen die allemaal iets met vis van doen hebben. Is er ergens een visplek? TIP

Een vrolijke straatschildering

En kunnen bewoners worden gestimuleerd, al dan niet met hulp van buurtorganisaties, om iets meer ‘leuke’ dingen in de wijk aan te brengen? Een schildering, een minibibliotheek, stoeptegels die vrolijkheid brengen of richting geven, een gedichtenroute? Zou de bibliotheek van Zwolle hier een trekkersrol bij kunnen vervullen? TIP Want dat is ook iets wat wij graag bevorderen: het buiten de eigen muren treden van organisaties. 

Een aantal voorbeelden om de wijk aan te kleden. 

Overigens kennen verschillende gemeenten zogenaamde buurt- of wijkfondsen waarmee dit soort kleine zaken kunnen worden gestimuleerd. Het gaat dan om relatief kleine bedragen die door bewoners kunnen worden aangevraagd met laagdrempelige voorwaarden. Bijvoorbeeld het kastje van de minibieb bekostigen, geld voor de verf van de schildering etcetera. Het is bij ons onbekend of Schelle een wijkfonds heeft en hoe de verbinding met de bewoners eruit ziet bij het aanvragen en toekennen van bedragen voor buurtgebonden initaitieven. 

Ten slotte 

Een bewoner die met ons meeliep vertelde dat hij sinds hij opa is, de buurt op een geheel andere wijze heeft leren kennen dan toen hij vooral met werk bezig was. Zijn leven veranderde van primair wonen naar wonen en beleven. Buurten hebben vaak een levenscyclus: starten met gezinnen met jonge kinderen naar een steeds groter aandeel ouderen. Dat gebeurt ook in Schelle. Dit verhaal is de spijker op de kop, evenals de waarde van eens onbevangen en met andere en open ogen kijken naar je buurt, dan wel naar de buurt waar je vanuit je functie als gemeente of organisatie naar kijkt.  

Blijf niet binnen de muren. Kijk naar de mogelijkheden en kansen die buiten je eigen muren als werk- en woonomgeving liggen. Zo vertelde de Sportservice medewerker door de wandeling te zien dat er kansen liggen voor meer bereik, door de expertise en diensten ook buiten de eigen gebouwen aan te gaan bieden en de openbare ruimte ook te gaan gebruiken. In Japan is dat heel gewoon: tai chi in een buurtparkje. De medewerker vanuit het Ouderen welzijn ziet kansen tussen jong en oud en ook dat er buiten hun gebouw een wereld aan mogelijkheden ligt. Kortom, de kracht van Schelle is haar geschakeerdheid en haar kleinschalige kralen van groen met een mooie grote hanger: het Schellerdriehoekpark. Samen er een mooie ketting van rijgen en met trots uitdragen, is ons devies.  

 

Hetti Willemse en Ad van Elzakker Stichting Thuis Voelen 

Veel meer ideeën en tips zijn te vinden op de website: De verslagen van de Zorg voor de Buurtvisites en De praktische handleiding 

Alle cijfers over Schelle zijn te vinden op de website van de gemeente Zwolle: https://cijfersoverzwolle.nl/dashboard/wijkdata