Een deur die openstaat

erer

Martijn van der Steen

De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving bracht samen met het College van Rijksadviseurs afgelopen maand september het advies ‘Ruimte maken voor ontmoeting; de buurt als sociale leefomgeving’ uit. ZorgSaamWonen sprak met Martijn van der Steen, lid van de RVS en betrokken bij het advies. Daarnaast is Martijn co-decaan bij de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) en hoogleraar Bestuurskunde aan de Erasmus Universiteit. 

Wat was de aanleiding voor het advies, voor welke maatschappelijke opgave biedt het een oplossing? 
‘Het is een vervolg op het eerdere traject Who Cares dat we ook met de (toenmalige) Rijksbouwmeester hebben gedaan. Dat was een ontwerpprijsvraag over wonen en zorg in naoorlogse wijken. Met dit nieuwe advies verleggen we de blik van woonzorgconcepten en gebouwen naar de directe leefomgeving van mensen. We verschuiven de focus van zorg naar ontmoeten en positieve gezondheid. Om gezond te zijn en te blijven is de leefomgeving van belang.  We zien dat in de manier waarop veel leefomgevingen zich ontwikkelen de logische en vanzelfsprekende ontmoetingsruimten verdwijnen. In het advies stellen we de vraag hoe je op een logische en vanzelfsprekende manier ruimte voor ontmoeting kunt maken. Ontmoeten is niet iets wat je af kan dwingen maar je kunt er wel gelegenheid voor scheppen. Daar gaat dit advies over.’ 

Heb je een voorbeeld van zo’n logische en vanzelfsprekende gelegenheid voor ontmoeting? 
‘Voor mij persoonlijk merk ik dat vooral als ik in het buitenland ben. Hier in Nederland zit mijn leven zo vol dat ik vaak minder behoefte heb aan spontane ontmoeting moet ik heel eerlijk zeggen. In het buitenland op plekken die ik niet goed ken, ervaar ik de waarde van plekken waar je vanzelfsprekend even kan verblijven; een plein, bibliotheek, een openbaar toegankelijke hal. Plekken waar je geen kaartje voor hoeft te kopen of een consumptie moet bestellen om er te kunnen zitten. Jane Jacobs, een bekende Amerikaanse activiste voor gemengde buurten, noemt dat ‘third places’.  
 
Een ander voorbeeld, dat verbonden is met mijn werkend leven, is de Leeszaal in Rotterdam West: een bewonersinitiatief dat is ontstaan toen in Rotterdam de kleine bibliotheekvestigingen in de wijken verdwenen. Bewoners hebben toen als alternatief de Leeszaal opgericht. Het is een ontmoetingsplek waar een heel divers gezelschap wijkbewoners gebruik van maakt. Ook het plein voor de Leeszaal is zo’n plek. Ik ga daar altijd heen met mijn studenten van de NSOB; topambtenaren die wij opleiden. We gaan dan een hele dag in de Leeszaal zitten en zijn onderdeel van wat er allemaal gebeurt. Zo schoof op een gegeven moment een mevrouw aan bij ons gezelschap omdat ze het prettig vond om haar Nederlands te kunnen oefenen. Onverwachte ontmoetingen, niet gepland maar wel gewenst, daar biedt de Leeszaal gelegenheid voor. ‘Een deur die openstaat’ zo noem ik dat vaak.’ 

In jullie advies staan een heel aantal aanbevelingen richting rijksoverheid, gemeenten, burgers en maatschappelijke organisaties over het creëren van publieke ruimtes voor ontmoeting. Wat vind je het belangrijkste advies? 
‘Het allerbelangrijkste vind ik dat iedereen die bezig is met de publieke ruimte doordrongen moet zijn dat een plek moet werken voor de mensen voor wie die plek bedoeld is. De kunst bij het ontwerpen van plekken is om vanuit de bewoners, vanuit de buurt te werken. Sluit aan bij het al bestaand eigenaarschap van bewoners of investeer in het ontwikkelen van eigenaarschap. Een slimme planoloog of gemeente benut de dynamiek, de energie die er al is. We kennen allemaal wel de bankjes waar je nooit iemand ziet zitten. Met even verderop een plek die druk gebruikt wordt door de buurtbewoners maar waar geen bankje te zien is. Als ontwerper of beleidsmaker moet je beter kijken. Wat zijn de vanzelfsprekende plekken van mensen zelf? Waar vindt al ontmoeting plaats, wat zijn de logische olifantenpaadjes door de buurt? Hoe kan je dat versterken?’ 

Jullie verbinden het ruimte maken voor ontmoeting met de grote ruimtelijke transities die op ons afkomen. Denk je dat dat gaat lukken? 
‘Dat is inderdaad een tweede belangrijk advies. In de openbare ruimte gaat de komende tijd enorm veel veranderen, denk aan de woningbouwopgave, energietransitie, klimaatadaptatie. Wij pleiten ervoor om bij die opgaven die toch al veel ruimtelijke consequenties hebben, ontmoeting een logische plek te geven. Benut die transities als kans om het sociaal leefklimaat te verbeteren. Een mooi voorbeeld is het Benthemplein in Rotterdam. Het is een waterplein, bedoeld voor extra waterberging. Dat plein is heel intensief in gebruik door jongeren die er skaten en elkaar ontmoeten. Er zijn altijd mensen. Het is een goed ontworpen plein maar de reden dat het er zo uit ziet is klimaatadaptatie. We zullen de komende jaren ook meer gaan verdichten in de stad. Meer woningen toevoegen aan de bestaande wijken. Mensen denken vaak dat daarmee het groen verdwijnt en de buitenruimte achteruit gaat. Studies in opdracht van de Rijksbouwmeester laten zien dat door slim ontwerp de kwaliteit van de leefomgeving en de ruimte voor ontmoeting, daarbij heel goed juist kunnen toenemen.  

benthemplein
 
Om dit tot een succes te maken vraagt het dat we ruimte maken voor ontmoeting mee moeten nemen in ruimtelijke plannen. Dat is niet vanzelfsprekend want op alle niveaus, van rijk tot gemeente, zijn het totaal gescheiden portefeuilles. Wij zeggen tegen een gemeente die een aardgasvrije wijk gaat ontwikkelen, pak ook ontmoeten mee. Verzamel de mensen die er beleidsmatig bij betrokken zijn, ga in gesprek met de buurt en geef het een plek in de plannen. Neem het mee in de aanbesteding. Iedereen wil ruimte voor ontmoeting. Het valt eruit om dat we het niet vragen of onvoldoende honoreren.  
 
Door dit advies samen met de Rijksbouwmeester te schrijven is veel kennis over de kracht van een goed ontwerp ontsloten. Het advies laat zien hoe ruimtelijke ingrepen kunnen uitnodigen tot vanzelfsprekende ontmoeting, tot ‘een deur die openstaat’. We weten dat ontmoeting gezondheidswinst, publieke waarde en levenskwaliteit oplevert. Laten we dus vooral de kansen grijpen als ze zich voordoen!  

Het interview met Martijn van der Steen is verschenen in het digitale magazine van ZorgSaamWonen - Ruimte voor ontmoeting. Open dit magazine >>

Ook interessant / voor u geselecteerd

Rondetafelgesprek over structurele financiering ontmoetingsruimten
16 juli 2024

Hoe komen we tot structurele financiering van ontmoetingsruimten? Deze vraag heeft nog steeds geen bevredigend…

Lees Verder »
Plekken voor alledaagse ontmoeting: op reis
12 juli 2024

Deze zomerperiode plaatsen wij op ons platform jullie foto's van plekken die uitnodigen tot al dan niet…

Lees Verder »
ZorgSaamWonen Award 2024: Jury aan het woord: Ludo Glimmerveen
11 juli 2024

ZorgSaamWonen reikt jaarlijks de ZorgSaamWonen Award uit. Met deze Award willen we verrassende plekken of…

Lees Verder »
Gemengde woon-zorgomgevingen zijn de toekomst
10 juli 2024

“We zullen meer voor elkaar moeten zorgen”

Vanwege de steeds toenemende vergrijzing is de behoefte aan…

Lees Verder »
Meer woningen bouwen op de gezondste plekken
9 juli 2024

Meer woningen in een wijk terwijl de gezondheid van de inwoner erop vooruit gaat? Het klinkt tegenstrijdig,…

Lees Verder »
Jury aan het woord: Ianthe Mantingh
3 juli 2024

ZorgSaamWonen reikt jaarlijks de ZorgSaamWonen Award uit. Met deze…

Lees Verder »
Oproep: stuur een zomerfoto van een plek van ontmoeting
2 juli 2024

Heb je dat ook? Dat je een plek tegenkomt waarvan je vermoedt dat het een geschikte…

Lees Verder »
Gezamenlijk en naar elkaar omkijken binnen wooncomplexen voor ouderen
27 juni 2024

Sinds een aantal jaren is het gangbaar beleid in Nederland dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig wonen.…

Lees Verder »
Waardevast beleggen in zorggeschikte woningen
19 juni 2024

De vergrijzing is een onmiskenbare realiteit met vérstrekkende gevolgen voor de vraag naar geschikte…

Lees Verder »
Voortgang programma Wonen en zorg voor ouderen
19 juni 2024

In het programma Wonen en zorg voor ouderen dat in 2022 startte werken de ministeries van Binnenlandse Zaken en…

Lees Verder »
Goed je weer te zien! Inschrijving ZorgSaamWonen Award 2024 is geopend!
13 juni 2024

ZorgSaamWonen reikt jaarlijks de ZorgSaamWonen Award uit. Met deze Award willen we verrassende plekken of…

Lees Verder »
Erfdelen: op voormalig boerenerf samen oud worden
10 juni 2024

De bijna 73-jarige Pieter Parmentier, landelijk coördinator van Erfdelen, is een echte doorzetter. “Fietsen is…

Lees Verder »
Een vitale samenleving begint in de wijk
6 juni 2024

Donderdag 20 juni vindt het gloednieuwe Blue Zone Festival Plaats in Zwolle met voorafgaand, op 19 juni, het…

Lees Verder »
Lokale woonlandschappen voor leefbare steden
4 juni 2024

Donderdag 20 juni vindt het gloednieuwe Blue Zone Festival Plaats in Zwolle met voorafgaand, op 19 juni, het…

Lees Verder »
Dementievriendelijke buitenruimtes in Wijk bij Duurstede
3 juni 2024

Wijk bij Duurstede is een ‘gecertificeerde’ dementievriendelijke gemeente. Dat wil…

Lees Verder »
Essay De Architectuur van Alledaagse attentheid
31 mei 2024

In het kader van het project De Architectuur van Alledaagse Attentheid heeft er eind 2023 een eerste studie…

Lees Verder »
De najaarsweek tegen Eenzaamheid én van het Wederkerig Wonen
29 mei 2024

De voorjaarsweek van het Wederkerig Wonen - waarvoor we vele voorbeelden beschreven - is alweer voorbij. Maar…

Lees Verder »
Beweeg je mee?
27 mei 2024

Deze week, maandag 27 t/m vrijdag 31 mei 2024, organiseert het Ouderenfonds met OldStars de Nationale…

Lees Verder »
Voorzorgcirkels bevorderen zelfstandig wonen
21 mei 2024

Voorzorgcirkels dragen bij aan hogere sociale cohesie en minder eenzaamheid. En in potentie ook aan langer …

Lees Verder »
Rabobank organiseert dialoogsessie rond Toekomstbestendig wonen. Kom in actie!
8 mei 2024

Er zijn ruim 400.000 geschikte woningen voor ouderen extra nodig tot 2040. De opgave aan geschikte…

Lees Verder »

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.