Op 29 april vond de tweede lunchlezing van het platform ZorgSaamWonen plaats, ditmaal verzorgd door onze expert Kees Penninx. Hij nam ons mee in de wereld van community-building; wat is het, waar is het goed voor en wat zijn kansen en bedreigingen? Ons persoonlijk lid José van Berkum schreef een verslag over de lezing. 

Had de methode Studio BRUIS-Samen Buurten het ingedutte appartementencomplex van mijn schoonvader zaliger een oppepper kunnen geven? Zodat hij meer mensen had leren kennen, zich had kunnen aansluiten bij activiteiten, er zelf aan had kunnen bijdragen? Waardoor hij zich minder eenzaam had gevoel en meer zijn eigen interesses had kunnen delen met gelijkgestemden? Want er gebeurde bijna niets meer in dat mooie complex met zijn atrium, terwijl uit de overlevering verhalen de ronde deden over een actieve bewonerscommissie, en allerlei activiteiten, met veel deelnemers en veel reuring.

Het wooncomplex van mijn schoonvader is een woon-zorgcomplex - geen sociale woningbouw - met een mix van gezonde en kwetsbare mensen. Het voldoet aan de beschrijving waaruit de methode BRUIS ontstaan is, namelijk een appartementencomplex met grotendeels oudere bewoners, waar weinig meer gebeurt. De veerkracht, de fut, is eruit en corona heeft het laatste beetje energie dat er was, opgeslurpt. Met als gevolg minder ontmoetingen, minder gebruik van gemeenschappelijke ruimtes, meer eenzaamheid.

De zorg bij politiek en beleidsmakers over deze ontwikkelingen – nog voor corona - leidde tot het ‘Experiment Vitale Wooncomplexen 2015 – 2017’ en de opdracht aan Kees Penninx van ActiveAge om een aanpak voor gemeenschapsvorming te ontwikkelen die bewoners helpt om in hun eigen wooncomplex te komen tot een bruisende woongemeenschap. Tien wooncomplexen, tien gemeentes en tien woningcorporaties, van Assen tot Den Bosch, en veel wetenschappelijke literatuur over o.a. empowerment, gemeenschapsvorming en groepsdynamica vormden de basis van het inmiddels wetenschappelijk geëvalueerde en erkende model. Inmiddels werkt Penninx vooral in Rotterdam en Vlaardingen, vertelt hij tijdens de lunchlezing van 29 april. En dan vooral in appartementencomplexen met sociale huur en een lage SES, en bewoners die gemiddeld 77 jaar zijn.

De methode Studio BRUIS– Samen Buurten werkt. Er ontstaat een nieuwe wooncultuur, een andere sfeer in het gebouw. Bewoners doen eerder mee met activiteiten en bekommeren zich om elkaar, starten zelf activiteiten en beheren de gemeenschappelijke ruimten. Er ontstaan allerlei clubjes: de wandelclub, breiclub, leesclub, al naargelang de belangstelling. Mensen vinden elkaar en doen meer dingen samen. Ook als er geen gemeenschappelijke ruimte is, werkt het. ‘Dat maakt mensen creatief. Want ook op verdiepingen, buiten of in de buurt (Huis van de wijk) kun je afspreken’.

Hoe krijgt Penninx dit voor elkaar?

Het begint bij de randvoorwaarden vooraf. In het wooncomplex moeten geen problemen spelen die eerst aandacht nodig hebben zoals langdurig achterstallig (fysiek) onderhoud, een grote onafgewerkte klachtenstroom van bewoners of slepende, alles verlammende conflicten (‘oorlog’). Daarnaast is een gezonde mix van kwetsbare en minder kwetsbare bewoners nodig, actieve steun van de corporatie en bewonerscommissie, een Initiatiefgroep van 3 à 5 enthousiaste bewoners en professionele agogische ondersteuning.

Als hieraan voldaan is, begint het echte werk: bewoners betrekken en activeren. Hen laten ervaren dat ze zelf hun leven in de flat een stuk plezieriger kunnen maken. Naast de initiatiefgroep is er een gesprekgroep van 12-16 mensen. ‘In het begin staan mensen in de mopperstand, want er deugt veel niet. En er wordt veel geroddeld. Door bij bewoners de juiste snaar te raken, lukt het toch om er samen wat moois van te maken’, licht Penninx toe. ‘Het uitgangspunt is in ieder geval dat het glas halfvol is. We benadrukken ‘what is strong’. In plaats van ‘what is wrong’ en dat uitgangspunt komt ook terug in onze aanpak tijdens de bijeenkomsten. Naast een klaagmuur hebben we bijvoorbeeld ook een draagmuur, waarop bewoners laten weten hoe het dan wel kan.

Door mensen elkaar te leren kennen en te werken aan sociale vaardigheden, bouwen of herstellen we de vertrouwensrelatie, gaan we van ‘ik’ naar ‘wij’ en bouwen we aan een toekomstbeeld. De methode Studio BRUIS biedt een veilige omgeving, waarin mensen dat durven en willen’.

De ondersteuning van de BRUIS-methode duurt gemiddeld een half jaar, en tijdens bijeenkomsten zijn ook een woonconsulent of complexbeheerder en bij voorkeur een sociale consulent aanwezig. Hun aanwezigheid kan een brug slaan naar de wijk en zorgen voor verdere BRUIS-activiteiten. Hoewel het de opzet is dat bewoners zelf activiteiten organiseren, en gemeenschappelijke ruimtes beheren, blijkt het fijn te zijn voor bewoners dat deze professionals beschikbaar en ‘aanklampbaar’ blijven.

Mijn schoonvader zal het niet meer meemaken, maar ik wens – juist na de eenzame coronatijd – de bewoners uit zijn appartementencomplex, en oudere bewoners in zijn algemeenheid , toe dat ze het leven weer kunnen oppakken. De methode BRUIS kan daarbij helpen. ‘Om’, met Hendrik Groen te spreken, ‘er samen nog wat moois van te kunnen maken’.

Op 15 juni vindt de derde lunchlezing van ZorgSaamWonen plaats. Bert van de Wijdeven verzorgt deze lunchlezing. Hij gaat het hebben over  de rol van jonge ouderen als een antwoord op de vergrijzing. Deze lezing is exclusief voor leden en partners van ZorgSaamWonen, dus word lid en neem gratis deel! Meer informatie en aanmelden >>

Kees Penninx schreef een reeks blogs over community building in een complex in Vlaardingen. Lees de blogs >>