Zorgzame buurten; model voor de zorg van de toekomst

liesbeth de donder kleiner

Liesbeth De Donder is professor Agogische Wetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel. Samen met haar team doet ze onderzoek naar sociale inclusie van ouderen. ZorgSaamWonen sprak met haar over Zorgzame Buurten in Vlaanderen en Brussel.

Overheidssteun voor zorgzame buurten

Op 1 maart 2022 zijn in Vlaanderen en Brussel 133 projecten gestart onder de noemer Zorgzame Buurten. De projecten gaan gedurende 2 jaar aan de slag met ondersteuning en inspiratie vanuit de Vlaamse overheid. Doel is om buurten te creëren waar jong en oud samenleven, waar mensen zich goed en geborgen voelen, waar levenskwaliteit centraal staat, waar bewoners elkaar kennen en helpen, waar personen en gezinnen met grote en kleine ondersteuningsnoden ondersteuning krijgen en waar diensten en voorzieningen toegankelijk en beschikbaar zijn.

Actief Zorgzame buurt 

Liesbeth De Donder is al jaren betrokken bij de ontwikkeling van Zorgzame Buurten. Het is een benaming die veel weerklank vindt. ‘In 2010 begonnen er zes zorgproeftuinen op verschillende plekken in Vlaanderen en Brussel. In Antwerpen en Brussel is toen de term Actief Zorgzame Buurt ontstaan. Het toenmalige Kenniscentrum Woonzorg Brussel, inmiddels Kenniscentrum WWZ, heeft de bevindingen vastgelegd in de publicatie Bouwen aan een Actief Zorgzame Buurt (2017). Centraal stond het begrip Buurtgerichte zorg. Een model om de kwaliteit van leven te verhogen en de organisatie van zorg en ondersteuning beter aan te laten sluiten bij ouderen en mensen die zorg nodig hadden. Het ging om samenhangende en buurtgerichte aanpak van wonen, zorg en welzijn.’

Brede buurtgerichte aanpak

Hoe belangrijk de buurt is, kwam al eerder naar voren in onderzoek van de Belgian Ageing Studies aan de Vrije Universiteit Brussel, met onderzoeksleiders Dominique Verté en Nico De Witte in 2007. Liesbeth was één van de onderzoekers. ‘We deden veel onderzoek voor provincies en gemeenten naar de noden en behoeften van ouderen. We gingen met ouderen zelf om de tafel zitten. De provinciale en gemeentelijke instanties dachten dat het vooral over zorg moest gaan. Maar als je met ouderen gaat praten dan gaat het over veel meer. Over vrijwilligerswerk, over verenigingsleven, over de kwaliteit van de huisvesting, over eenzaamheid,  sociale contacten, de vuilzakken ophalen, cultuur. Het eerste belangrijke inzicht was dat we breed moeten kijken. Zorg is meer dan de medische, fysieke zorg. Wonen, welzijn en zorg horen echt samen. Het tweede inzicht gaat over de buurt. Om ouderenbeleidsplannen te maken wilden naar een gestandaardiseerde manier van werken. We hebben 300 gemeenten in Vlaanderen. Als we een presentatie maakten over gemeente Y dan dachten we dat het bij de volgende gemeente wel hetzelfde zijn. Niets was minder waar. Eenzaamheidscijfers bijvoorbeeld variëren enorm van gemeente tot gemeente. We leerden dus dat we echt per gemeente en zelfs per buurt moeten kijken wat er nodig is. Dit zijn de twee bouwstenen geweest waarmee we verder zijn gegaan bij de ontwikkeling van zorgzame buurten.’

Lokaal samenwerken

Een volgende grote boost kwam in 2018  van de Koning Boudewijnstichting. Vanuit het Fonds Dr. Daniël de Coninck werden 35 projecten ondersteund om via uiteenlopende benaderingen te bouwen aan een zorgzame buurt. Met haar onderzoeksteam ging Liesbeth na wat de meerwaarde is van de 35 projecten. De resultaten verzamelde ze in de publicatie Lokaal Samenwerken in Zorgzame Buurten (2021). Eén van de conclusies was dat de samenwerking tussen zorgpartijen erg moeilijk blijft. Maar dat nam niet weg dat het concept Zorgzame Buurt enorm aansloeg aan; iedereen wilde een zorgzame buurt zijn. Voor toenmalige minister Beke van de Vlaamse Overheid (hij trad af in mei 2022) reden om te starten met een groot tweejarig programma voor in eerste instantie 100 zorgzame Buurten en uiteindelijk 133, omdat er zoveel enthousiasme was voor deelname. De projecten krijgen 100.00 euro als bijdrage voor twee jaar en zorgen zelf voor de cofinanciering van de andere 100.000 euro. Naast geld krijgen de projecten coaching en ondersteuning en wordt kennis over de aanpak gedeeld gedurende het project. Ook worden de projecten vanuit de wetenschap gevolgd en geëvalueerd.

Model voor de toekomst

‘Zorgzame Buurten wordt gezien als een model voor de zorg voor de toekomst’, zegt Liesbeth. ‘Het brengt mensen in beweging. Een zorgzame buurt daar willen we aan meewerken. Het mobiliserend potentieel is enorm.  Het gaat om een brede benadering van zorg. Denk niet alleen aan de klassieke zorg zoals de huisarts en de wijkverpleging maar ook aan welzijnsorganisaties die een rol hebben te spelen, het belang van activiteiten, van participatie.’ Toch ziet Liesbeth ook een risico. ‘Het concept Zorgzame Buurt mag niet blijven hangen in ‘zorgzame buren’. Het is niet louter het doel dat buren elkaar gaan helpen in een zorgzame buurt. Het mag niet de caritas-oplossing worden voor het structurele tekort in de zorg. Voor mij gaat het vooral om zorgorganisaties die elk met hun eigen aanbod, op buurtniveau gaan samenwerken. We merken dat het verbinden van buren en buurtgenoten heel goed gaat. Zoals collega Leen Heylen dat noemt, ‘het kleine helpen’; boodschappen doen, een lamp vervangen, een gesprekje, komt goed van de grond. Maar ook de zorgorganisaties, de welzijnspartijen en de huisvestingspartijen moeten zich verbinden. Iedereen blijft nog te vaak op zijn eigen eilandje en daar moeten we wel vanaf. Een zorgzame buurt biedt geïntegreerde zorg, welzijn en huisvesting op buurtniveau.’

Signaleren van behoeften én talenten

Een Zorgzame Buurt richt zich niet specifiek op ouderen maar heeft er wel aandacht voor. Veel projecten richten zich op Ageing in Place: ouderen zo lang mogelijk thuis laten wonen. ‘We proberen het te verruimen naar Ageing well in the right place’, vertelt Liesbeth. ‘Het hoeft niet per se het huis te zijn waar ouderen al wonen. Levenskwaliteit is een belangrijk insteek. Als ouderen dan toch verhuizen, wat is dan die right place? Het betekent ook dat er aandacht moet zijn voor de zwaardere problemen: ziekte, sterven, rouw horen daar ook bij volgens Liesbeth. Ze verwijst naar projecten in UK, Australië, Canada, maar ook in Brugge met Compassionate Neighbourhoods waar vrijwilligers juist op die aspecten ouderen ondersteunen.

Liesbeth ziet dat in de Zorgzame Buurten detectie, het signaleren van wat mensen nodig hebben, goed is ingevuld. ‘Het gesprek over wat er speelt in de buurt, waar problemen zijn, hoe het met mensen persoonlijk is, wordt goed gevoerd. Maar naast problemen kun je ook dromen en talententen van buurtbewoners detecteren. Dat moeten we er soms wel bij vertellen. Als je ook naar talenten kijkt, kom je ook sneller bij wat mensen bij kunnen dragen. Is er meer sprake van wederkerigheid. Iemand die eenzaam is, kun je niet alleen zien als ‘iemand die een bezoekje nodig heeft’, maar kun je ook vragen bij iemand op bezoek te gaan en daarmee van betekenis zijn voor een ander.’

Hoe verder na twee jaar

De 133 projecten zijn vol enthousiasme van start gegaan. In het najaar van 2022 vindt de eerste evaluatie plaats. Liesbeth hoopt dat door deze projecten de olievlek nog veel groter wordt. ‘Deze aanpak moet echt leiden naar een structurele verandering. Het systeem moet anders. De samenwerking op buurtniveau tussen zorgpartijen onderling en met bewoners en vrijwilligers moet verankerd worden. Misschien willen we het uiteindelijk wel wettelijk regelen als we zien hoeveel buurtgericht samenwerken oplevert.’

Lees de publicatie Lokaal samenwerken in Zorgzame Buurten (2021)

Lees meer over de 133 Zorgzame Buurten

Ook interessant / voor u geselecteerd

Loket voor zorgzame buurten helpt buurtinitiatieven
23 april 2024

Zorgzame buurten en gemeenschappen hebben de toekomst, aldus Marcel Canoy, hoogleraar gezondheidseconomie en…

Lees Verder »
Van solo naar samen. Collectief wonen, iets voor jou?
22 april 2024

De provincie Gelderland heeft een werkboek gemaakt voor mensen die interesse hebben in collectief wonen. In dit…

Lees Verder »
Ik ben er, zorg jij dat ik gezien word?
17 april 2024

In Nederland krijgt een op de vijf Nederlanders dementie, daarvan woont nog 79% thuis.…

Lees Verder »
Toekomstbestendig wonen als gemeenschappelijke opgave
19 maart 2024

De community van ZorgSaamWonen bestaat uit verschillende soorten organisaties. Wat deze gemeen hebben is dat…

Lees Verder »
Burgerinitiatieven op het platteland
18 maart 2024

Onlangs verscheen het vernieuwde digitale magazine van Stedebouw & Architectuur. In deze editie zijn…

Lees Verder »
De kracht van verbeelding bij herbestemming zorgvastgoed
14 maart 2024

"Iedereen kan een huis bouwen", aldus Noël Josemans. Hij bouwde zelf zijn eigen huis; geheel van afval. “Gewoon…

Lees Verder »
Ontwikkeling van wooncirkels in Amsterdam
13 maart 2024

2023 besloten om het concept wooncirkel verder met elkaar te verdiepen. Het doel van dit project is onderzoeken…

Lees Verder »
Haast maken met nieuwe woonvormen voor ouderen
11 maart 2024

Met het toegewijde team ‘senioren en zorg’ richt AM zich op het ontwikkelen van…

Lees Verder »
Ecodorp Boekel, een vitale zone in Brabant
7 maart 2024

Ecodorp Boekel is een ‘blue zone’, al noemen ze het in Brabant een vitale zone. Met Ecodorp Boekel willen de…

Lees Verder »
Goed oud worden vraagt ook iets van de omgeving
28 februari 2024

Goed oud worden? Wat is het eigenlijk? En hoe doe je dat? In aanloop naar het Blue Zone Festival komt een…

Lees Verder »
Proeftuin d'Oude Raai: buurtgerichte aanpak helpt ouderen langer zelfstandig te worden
27 februari 2024

In Proeftuin d’Oude Raai; in Amsterdam-Zuid werken bewonersorganisaties, formele, en informele zorgorganisaties…

Lees Verder »
De toekomst van de ouderenzorg: Japan als voorland van Nederland?
5 februari 2024

‘We waren met onze groep in een community center en mochten meedoen met de oefening. Dat ging niet vanzelf en…

Lees Verder »
Liefdevolle zorg in Thean Oon Senior Home Care Centre in Maleisië
1 februari 2024

Voordat haar reis door Zuidoost Azië begon beloofde Janet Croes, ontwikkelaar bij corporatie Brabant Wonen en…

Lees Verder »
Goud voor Griffioen
31 januari 2024

Op een donderdagmiddag in januari zijn we bij Griffioen, de ontmoetingsplek in Nijmegen Oud-West waar iedereen…

Lees Verder »
Samenwerken aan ondersteuning Community-Care
26 januari 2024

Bouwen en zorgen zijn twee verschillende vakken. Vroeger leverde dat ook twee gescheiden werelden op. In de…

Lees Verder »
Zorgzame straten: burenhulp nader bekeken
15 januari 2024

Hoe ontstaat en organiseer je een zorgzame straat? Movisie zocht het uit in Rotterdam en Rijswijk, bij in…

Lees Verder »
Bericht uit Japan, Superaging Society
10 januari 2024

In het najaar van 2023 hebben Dort Spierings en Rob Hoogma, samen met een groep van 21 bestuurders, managers en…

Lees Verder »
Kamerbrief over voortgang programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO)
8 januari 2024

Vorig jaar heeft het ministerie van VWS het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) gestart…

Lees Verder »
10 trends voor woningmarkt en leefomgeving voor 2024
5 januari 2024

Benut het momentum en doe radicaal concessies

De brede volkshuisvesting staat in het midden van de…

Lees Verder »
Hoe zorg ík voor een zorgzame buurt?
4 januari 2024

Ik woon in de lelijkste wijk van ons stadje. Echt waar. Een bloemkoolwijk uit de jaren tachtig. Helemaal aan de…

Lees Verder »

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.