Beschouw de ouderdom als een rijkdom. Deze rake boodschap van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, verwoord in hun rapport over de derde levensfase, verscheen begin dit jaar. Een goed begin van een bijzonder jaar. Aan het einde van dit corona jaar laat de IDFA documentaire documentaire ‘100UP’ van Hedy Honingmann nog eens op een andere manier zien hoe waardevol de ouderdom kan zijn. Zij portretteert honderdplussers uit verschillende landen. Als geen ander kan zij de schoonheid en kracht van eeuwelingen laten zien.  Er zijn ontmoetingen met de geschiedenis in levende lijve.

Geschiedenisboeken
Zoals de Amerikaanse seks-therapeute Shirley, al lang de 100 gepasseerd, die over haar man vertelt. Hij heeft decennia geleden de eerste legale abortus uitgevoerd. En Mathilde, geboren in 1916 in Wenen, heeft Hitler ontmoet en is in 1938 het land uit gevlucht. Haar man heeft de Tweede Wereldoorlog niet overleefd. Verhalen die ik alleen uit de geschiedenisboeken ken. De ouderen vertellen over mooie dingen en zware dingen. Zo heeft Mathilde nog een ander ingrijpend verlies meegemaakt: haar dochter overleed op 50-jarige leeftijd. Sinds haar dood draagt Mathilde geen lippenstift meer. ‘Er ligt nog altijd een steen op mijn hart.’ Net als veel andere leeftijdgenoten heeft ze een enorme veerkracht. Ze is doorgegaan met haar leven: ze volgt nog altijd jaarlijks colleges aan de universiteit, ze zwemt regelmatig en doet mee aan allerhande activiteiten. Ze eet iedere dag iets lekkers. Iets waar ze dol op is, zoals avocado. Om zichzelf te verwennen.

Zinvolle invulling
Naast een stuk geschiedenis levert de documentaire ook inzichten in de wereld van de alleroudsten op. En telkens zien we de zinvolle invulling die de ouderen aan hun leven geven, al is hun toekomst nog beperkt. De 102-jarige Hans uit Den Haag vindt dat iedere burger rechten en plichten heeft. Zijn missie in zijn lange leven is het verder brengen van de rechten en plichten van de mens. En hij is daar druk mee bezig. Zo ontwikkelt hij een website rond dit thema.  ‘Je moet als burger je talenten ontwikkelen.’ Ook Shirley omarmt de samenleving en wil de wereld een beetje mooier maken. De Peruaanse arts die Hedy in de documentaire volgt, werkt stug door. Al is hij honderdplusser. Dat houdt hem op de been, hoe wankel ook. Zeker sinds zijn vrouw in coma ligt, vindt hij het prettig om te werken. ‘Ik voel me nuttig’, luidt zijn verklaring.

Verbeelding
De documentaire laat zien dat ouderen divers zijn. Zo hebben Shirley en haar zus, ook de 100 gepasseerd, een meningsverschil over het kijken naar het verleden.  ‘Het verleden is voorbij. Verspil geen kostbare tijd aan terugdenken’, meent de zus. Shirley vindt juist dat terugdenken plezierig kan zijn en beschouwt het als een waardevolle invulling van haar tijd. ‘Wat heb je eraan om te denken aan verjaardagsfeesten van twintig jaar geleden.  Praat over de politieke situatie in ons land. Dát is belangrijk’, vindt de zus. Ook de Noorse  Layla, 102 jaar maakt zich zorgen. Niet zozeer over de situatie in haar land, Noorwegen. Zij is bezorgd om het klimaat. De Noorse honderdplusser woont op een idyllisch, rustig plekje en scharrelt op haar boerderij rond. In de documentaire kun je zien dat zij helpt bij de geboorte van een lam. De glimlach die dat bij haar teweeg brengt is veelzeggend. En ook het plaatje spreekt tot de verbeelding: een stokoude vrouw met een pas geboren lammetje.

Levenslust
Het is niet altijd even fijn om zo oud te zijn.  Dat geven de honderdplussers ook toe. Shirley vindt de lichamelijke beperkingen moeilijk. Het hoofd wil en kan meer dan het lijf. Ze geniet wel enorm van contacten met haar oud-patiënten. Maar ook met nieuwe mensen die ze ontmoet als ze bij de Starbucks koffie gaat drinken.  Ondanks de beperkingen straalt de levenslust van de honderdplussers af. Zolang er leven is, is er seks, volgens Shirley. Ze maakt zich er alleen zorgen over dat mensen er zo weinig tijd voor vrij maken. ‘Door al dat werken hebben tegenwoordig mannen en vrouwen hoofdpijn op vrijdagavond.’ Bang voor de dood is de Amerikaanse drumster Viola die ruim 100 is, in de documentaire niet.  ‘Je doet gewoon je ogen dicht.’ Zij is nog lang niet van plan dood te gaan: haar grootmoeder werd 106 en die leeftijd wil zij ook bereiken.  ‘Ik heb het gevoel dat ik alles kan’, zegt ze. Dat is een mooie uitspraak om dit jaar, waarin juist niet alles kon, af te sluiten.