Ruimte voor ontmoeting

rerre
©Fjodor Buis

‘De Drie Hoven in Amsterdam had goed mee kunnen doen met de prijsvraag Eenzaamheid en Wonen, Ruimte voor ontmoeting’, zegt socioloog en emeritus hoogleraar Sociale Wetenschappen Christien Brinkgreve, auteur van het boek ‘De Ruimte van Herman Hertzberger, een portret.’ De Drie Hoven is inmiddels gesloopt, maar was een verzorgings- en verpleeghuis, ontworpen door de architect Herman Hertzberger. Er was een winkel, bibliotheek, wasserette, biljartzaal en café aanwezig. De afdelingen kwamen uit op een centraal plein waar ontmoetingen en activiteiten plaatsvonden. Zowel Herman als Christien vinden het schrijnend dat het gebouw er niet meer is. Het gebouw was zodanig ontworpen dat mensen elkaar konden ontmoeten. Tegelijkertijd waren er genoeg plekjes om je even terug te trekken. In grote en kleine dingen was dit terug te vinden, zoals in het ontwerp van de deuren. ‘Het bovendeel van de deur van de kamers van de oudere bewoners kon open, net zoals in oude boerderijen het geval was. Je kon het bovenste deel openen en dan -al leunend- een praatje maken met mensen die voorbij lopen of gewoon lekker kijken. Het is simpel maar het werkt.’

Terloopse ontmoetingen
Het stimuleren van ontmoeting is kenmerkend voor het werk van Hertzberger: het bevorderen van terloopse ontmoetingen, het bieden van veiligheid. ‘Daarom gaat het hem zo aan het hart dat het gebouw is afgebroken’, zegt Christien. ‘Het gaat hem niet om de stenen, maar om de visie.’ Het gebouw bood een antwoord op de eenzaamheid. Een actueel vraagstuk, zeker met de toenemende vergrijzing en het langer thuis wonen van ouderen. En het werkte zo goed. Herman mist de aandacht voor dit thema in de huidige architectuur. Hij ziet tegenwoordig overal spectaculaire ontwerpen, hij onderkende technische hoogstandjes, maar hij mist in veel ontwerpen de aandacht voor de gebruiker en voor de context’, zegt Christien. Architectuur is geen wondermiddel, maar kan wel bijdragen aan het tegengaan van maatschappelijke hiërarchie en aan het bevorderen van sociale cohesie. ‘Het openbare gebied is verwaarloosd door het marktdenken. Wie betaalt gemeenschappelijke ruimten? Wie is verantwoordelijk voor de tussenruimten?’ vraagt Christien zich met Hertzberger af.

Goed evenwicht
Zij verwijst naar een ander iconisch gebouw van Hertzberger: Centraal Beheer in Apeldoorn. Het was in die tijd baanbrekend. Een gebouw zonder gangen, met open plekken om te werken. Geen koffiejuffrouw die met karren langskomt, maar een ruimte om koffie te drinken. ‘Daar ontstaan soms de beste ideeën. Niet in de vergaderkamer, maar in de tussenruimten. In de onbestemde en onbepaalde ruimte waar van alles kan gebeuren en niets van bovenaf is vastgelegd.’ Het rendement van die tussenruimte is niet goed in geld uit te drukken en dat maakt het lastig. Christien hoopt op een meer integrale visie van organisaties die gebruik maken van een gebouw. ‘Dat de organisaties snappen dat zij ook belang hebben bij het creëren van tussenruimten. ‘Het gaat bij de ontwerpen van gebouwen om het vinden van een goed evenwicht. Het is niet óf publiek óf privaat, maar het gaat om een balans. Het gaat niet alleen om geborgenheid, maar ook om perspectief, om uitzicht. Hertzberger zoekt constant naar een goed evenwicht. ‘Je vindt het evenwicht nooit definitief. Het is nooit een vaststaande uitkomst, maar een eeuwige zoektocht’, licht Christien toe. Flexibiliteit is belangrijk bij de ontwerpen van Hertzberger. Hij wil ruimte bieden om te kunnen veranderen. ‘Dat heb ik van Herman geleerd’, zegt Christien. ’Dat ik niet met mijn rug naar de toekomst moet staan. Niet bang moet zijn om te veranderen.’ De gebruikers kunnen functies invullen en veranderen. Een mooi voorbeeld is de tribunetrap in de talloze scholen die hij heeft ontworpen. Die kunnen op verschillende manieren gebruikt worden: om op te lopen, te zitten, te werken, als tribune voor een voorstelling.

Christien wil graag doorgaan op Hertzbergers inzichten. ‘Ik wil zijn visie in de praktijk vertaald zien. Ik wil het onder de aandacht brengen bij gemeenten, corporaties, bouwers, architecten en ontwerpers.’ Zijn visie is aan herwaardering toe. Volgens Christien heeft de samenleving  zorg voor de publieke ruimte nu hard nodig; ruimte voor contacten en terloopse ontmoetingen. Ontwerpen kunnen condities scheppen voor interactie , voor binding en aan mensen de mogelijkheid bieden om zelf aan  ruimten betekenis te geven. Architectuur als sociale opgave. En dat is actueler dan ooit.

Christien Brinkgreve verzorgt een presentatie op het seminar Eenzaamheid en Wonen op 4 oktober 2021.

Ook interessant / voor u geselecteerd

dgfg
Housing apart together in Vlaanderen: happy’s, geen hippies
20 september 2021

Peggy Totté, artistiek coördinator van Architectuurwijzer in Vlaanderen, heeft de tentoonstelling ‘Housing…

Lees Verder »
eenzaamheid en wonen foto
ZorgSaamWonen Award: Stem nu op jouw favoriet!
16 september 2021

De stembussen voor de Prijsvraag Eenzaamheid: ruimte voor ontmoeting zijn geopend. Vanaf nu tot en met 27…

Lees Verder »
ere
ZorgSaamwonen Award 2021: de jury aan het woord - aflevering 2
10 september 2021

De laatste week om in te zenden voor de ZorgSaamWonen Award 2021 is ingegaan. Tot en met 15 september kunnen…

Lees Verder »
een tegen eenzaamheid
ZorgSaamWonen sluit zich aan bij Eén tegen eenzaamheid
9 september 2021

ZorgSaamWonen heeft op 8 september haar handtekening gezet onder het landelijk actieprogramma Eén tegen…

Lees Verder »
ere
Ontmoetingsplek Post aan Zee brengt mensen in beweging
31 augustus 2021

De LSA, netwerk van bewonersgroepen, buurthuizen in zelfbeheer, BewonersBedrijven en coöperaties bracht deze…

Lees Verder »
partners ZSW award
ZorgSaamWonen Award 2021: in gesprek met de partners
31 augustus 2021

De eerste inzendingen voor de ZorgSaamWonen Award 2021 zijn binnen. We zijn op zoek naar voorbeelden van…

Lees Verder »
rerere
Gemengd wonen in Hof van Leijh
30 augustus 2021

In wooncomplex Hof van Leijh in Haarlem komen wonen, zorg en welzijn samen. In het kersverse complex, dat eind…

Lees Verder »
Cees van Boven
Juryvoorzitter Cees van Boven aan het woord
16 augustus 2021

De ZorgSaamWonen Award 2021 staat dit jaar in het teken van Eenzaamheid en wonen met als…

Lees Verder »
dfs
ZorgSaamWonen Award 2021: de jury aan het woord
11 augustus 2021

De ZorgSaamWonen Award 2021 staat dit jaar in het teken van Eenzaamheid en wonen met als motto; ruimte voor…

Lees Verder »
ere
Ruimte maken voor ontmoeting: buurt als sociale leefomgeving
21 juli 2021

Betekenisvolle ontmoetingen komen niet zomaar tot stand. Om ervoor open te staan moet je je ergens ‘thuis’…

Lees Verder »
rtrt
Mooiste woonzorgcentrum van Nederland in monumentaal klooster
15 juli 2021

Het transformeren van een monumentaal pand vraagt om een precieze en specialistische aanpak. Want hoe maak je…

Lees Verder »
rtr
Buurtterras in Amersfoort verbindt bewoners en professionals
14 juli 2021

Toen stadsgeograaf en zelfstandig onderzoeker Erik van Marissing in Amersfoort kwam wonen, kende hij niemand.…

Lees Verder »
Foto: Peter van Beek
Samen oud worden in een Thuishuis
12 juli 2021

‘Dat is toch niets voor mij’, dacht Enny (59) toen haar dochter haar wees op het Thuishuis in Woerden. De…

Lees Verder »
ere
Turkse en Marokkaanse migrantenouderen kampen met eenzaamheid
9 juli 2021

Eenzaamheid onder Marokkaanse en Turkse migrantenouderen is veel hoger dan onder Nederlandse ouderen. Eerder…

Lees Verder »
rere
Pionier in hart en nieren
29 juni 2021

‘Hoe lang kan ik hier blijven wonen?’ Dat vraagt de 84-jarige Johanna Liese zich regelmatig af. Ze woont in een…

Lees Verder »
fdfd
ZorgSaamWonen lanceert magazine Wonen met dementie
21 juni 2021

Het is tijd voor verandering. Dat zegt Francien van de Ven, manager op Ouderenlandgoed Grootenhout en naar…

Lees Verder »
rtr
Verbinden om welzijn te vergroten
14 juni 2021

Verbindingen leggen binnen en buiten de organisatie, dat is wat Pauline van der Zee, coördinator Welzijn …

Lees Verder »
icare next
Ontmoeting als motor voor wijkvernieuwing
4 juni 2021

Ontmoeting als motor voor wijkvernieuwing. Dat is de gezamenlijke ambitie van Blauwhoed, partner van…

Lees Verder »
ere
Buurtcirkel nu ook over de grens én in de ouderenzorg actief
3 juni 2021

Het sociale netwerk Buurtcirkel verbindt mensen met een hulpvraag uit dezelfde buurt of wijk met elkaar. De…

Lees Verder »
ere
Ruimtelijke én sociale factoren beïnvloeden gebruik ontmoetingsruimte
31 mei 2021

Wat voor factoren kunnen bijdragen aan het stimuleren van het gebruik van ontmoetingsruimten? Met deze vraag…

Lees Verder »

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.