In 2004 was Hugo Versteeg de initiatiefnemer van De Derde Fase, later bekend als Ubuntuplein. Zijn droom was het realiseren van een woonbuurt waar bewoners een andere invulling geven aan de derde levensfase. In Noorderhaven, een nieuwe stadswijk in Zutphen op een voormalig industrieterrein, voorzag hij een levendige buurt waar gewoond en gewerkt kon worden en de zorg gedeeld. Geen ouderenresort maar een plek waar ouderen midden in de samenleving staan en een bijdrage blijven leveren. Hij heeft de realisatie van zijn droom niet meer mee kunnen maken. Hij overleed in 2019.

Lange geschiedenis
De ontwikkeling van het project Ubuntuplein kent een lange geschiedenis. Eric ten Hagen projectbegeleider bij het bureau Bouwen met Mensen werkte vanaf 2007, op verzoek van de toenmalige grondeigenaar en ontwikkelaar, samen met Hugo Versteeg aan een breder perspectief. Hij is al die tijd betrokken gebleven als ‘sociaal projectontwikkelaar’. ‘De vraag om een betekenisvolle plek voor gemeenschapsvorming te creëren in Zutphen sloot aan bij idealen van de Derde Fase’, vertelt Eric. ‘Door het project uit te breiden met met twee woongroepen: Rowida en De Naobers voor jonge gezinnen, werd samen wonen en leven met meerdere generaties mogelijk.’ De woongroepen verenigden  zich onder een nieuwe naam het Ubuntuplein. Voor de bedrijfsruimten in het project zijn ondernemers gezocht met verbinding met de idealen van het Ubuntuplein.  De ondernemingen en het gemeenschapshuis bieden ruimte voor ontmoeting voor een brede groep; bewoners van de woongemeenschap en buurtbewoners en wie zich verder maar betrokken voelt.

De financiële crisis, de omvang van het project  en de onbekendheid met collectief particulier opdrachtgeverschap hielpen niet mee om de financiering rond te krijgen. Uiteindelijk is de groep initiatiefnemers opgesplitst. Een deel is verder gegaan met het realiseren van een Knarrenhof: De Hof van Zutphen met ca. 50 woningen. Een ander deel heeft in woningcorporatie Habion en projectontwikkelaar Heijmans partners gevonden om de woongemeenschap Ubuntuplein te realiseren met 110 woningen. Beide projecten zijn in uitvoering. De bewoners van De Hof van Zutphen trekken begin 2022 in hun woningen. De oplevering van woongemeenschap Ubuntuplein wordt eind 2022, begin 2023 verwacht.

Gebouw in aardetinten
Evelien van Veen is als architect bij beide projecten betrokken. ‘Knarrenhof is een beproefd woonconcept waar veel al uitgedacht is. Mijn rol als architect is daardoor kleiner geweest’, vertelt ze. Met de toekomstige bewoners van de woongemeenschap Ubuntuplein heb ik meer samen kunnen ontwerpen. Vanuit hun achtergrond kozen ze voor een gebouw in aardetinten met een gemeenschappelijke binnentuin. Het ontwerp benadrukt de individualiteit van bewoners maar laat ook hun verbondenheid zien. In de gevel komt een dichtregel van Ida Gerhardt, een dichteres die veel over Zutphen en de IJssel geschreven heeft’. Het project omvat 110 levensloopbestendige woningen; 36 sociale huurwoningen, 59 vrije sector huurappartementen en 15 koopappartementen. Verder komen er gemeenschappelijke ruimten voor bewoners en de buurt, ateliers en bedrijfsruimten voor een huisarts, fysiotherapeut, apotheek en de Grondsteen, school voor initiatief en gemeenschapsvorming.

Zorg vernieuwend organiseren
Toekomstige bewoners verbinden zich aan de bewonerscoöperatie Ubuntuplein. Het ideaal van samen wonen en leven met oog en hart voor elkaar is springlevend. Er wordt serieus werk van gemaakt samen met een gemeenschapscoach van de Grondsteen. De gemeenschappelijke ruimte het Ubuntuhuis gaat plek bieden voor activiteiten van buitenaf en wordt een inloopcafé voor mensen van binnen en buiten het project. Toekomstige bewoners zijn in gesprek over hoe ze de zorg voor elkaar op het Ubuntuplein willen organiseren. Ze zoeken naar een nieuwe visie en vernieuwende manier van organiseren vanuit zorggroepen. ‘Het gaat niet alleen om de zorg maar om allemaal in ontwikkeling te blijven, dat is Ubuntu’, aldus een toekomstige bewoonster. Ook willen ze dat de professionele zorg gaat aansluiten op de ’Ubuntustijl’ van zorgen voor elkaar; met aandacht en interesse voor de hele mens. Een belangrijk onderdeel van de gemeenschapsvorming is de ontwikkeling van een nieuwe manier van besturen. ‘Door te werken met gedragen besluitvorming ontstaat veel bewustzijn over hoe het ideaal concreet wordt. Bewoners leren elkaar beter kennen en er ontstaat er draagvlak voor de besluiten. De besluitvormingsgesprekken ondersteunen de gemeenschapsvorming al voordat er gewoond gaat worden, vertelt Eric.  

Actieve Derde Levensfase
Het Ubuntuplein wordt een aantrekkelijke woonplek voor 50-plussers in een levendige omgeving. Alle woningen zijn geschikt om zorg te ontvangen. Overal in en om de gebouwen kun je met een rollator of scootmobiel uit de voeten. ‘Maar Ubuntuplein is geen zorggebouw,’ benadrukt Evelien. ‘Het zijn gewone woningen voor actieve mensen die op een nieuwe manier samen vorm willen geven aan ouder worden, samen leven en van betekenis blijven’. Dankzij de volharding van de bewonerscoöperatie Ubuntuplein wordt Hugo Versteegs droom over een actieve Derde Levensfase straks werkelijkheid in Zutphen.

Meer lezen over Ubuntuplein:

Bewonerscoöperatie Ubuntuplein
www.Ubuntuwonen.nl
Van Veen Architecten
Habion