‘Wij zijn Zuiderschans’ is van en voor de bewoners. Het is een plek om te wonen, werken en leven met elkaar. Vroeger heette het zorgcentrum Zuiderschans. Veel buurtbewoners kennen het nog in die hoedanigheid. Nu is het een woonplek waar mensen met en zonder zorgvraag elkaar ontmoeten. Zij vormen met elkaar een levendige gemeenschap.

Het gebouw heeft 83 zelfstandige appartementen en 44 woningen voor mensen met dementie. In totaal wonen er zo’n 150 mensen. Corporatie Zayaz en zorgorganisatie Van Neynsel wilden een nieuwe invulling geven aan zorgcentrum Zuiderschans in Den Bosch. Janine van Heertum van woningcorporatie Zayaz geeft aan dat ze een toenemende interesse ziet bij ouderen om onderdeel te zijn van een gemeenschap, maar dan wel met zelfstandig wonen en zorg dichtbij. Van Neynsel oriënteerde zich op een toekomstbestendige invulling van de zorg. Sociale onderneming Butterfly Effect werd gevraagd om bij te dragen aan de gemeenschapsvorming door de werving en coaching van bewoners die actief zijn als buurtverbinder.

WK voetbal

Vanaf de zomer van 2022 wonen er acht buurtverbinders in ‘Wij Zijn Zuiderschans.’ Zij helpen bewoners met activiteiten, het ontbijt en zorgen ervoor dat tijdens belangrijke sportwedstrijden zoals de WK voetbal gezamenlijk gekeken wordt. Sommige buurtverbinders organiseren losse evenementen, anderen zijn meer van het één op één contact. Eén buurtverbinder is kok en heeft er plezier in om regelmatig voor een groepje bewoners te koken. "Buurtverbinders betalen de normale sociale huur, net als de andere bewoners, ze doen dit echt omdat ze willen bijdragen", zegt Janine. "We kijken goed naar hun motivatie." Het is niet moeilijk mensen te vinden. Stijn van Kreij van Butterfly Effect merkt dat veel mensen graag onderdeel willen zijn van een groter geheel. "Steeds meer mensen, van jong tot oud, willen iets betekenen voor een ander." De buurtverbinders zijn in eerste instantie bezig met het smeden van verbindingen tussen de bewoners van ‘Wij zijn Zuiderschans’. Buurtbewoners komen hier regelmatig binnen. Het is een actieve wijk waar al veel gebeurt. De wijkraad houdt hier de vergaderingen en buurtbewoners doen mee aan activiteiten. "Maar het is hier verder geen buurthuis", zegt Janine.

Informeel karakter

Zayaz, Van Neynsel en Butterfly Effect hebben drie uitgangspunten geformuleerd: meedoen, aandachtig en improviseren. "Ieder kan vanuit zijn of haar talent bijdragen. Daarbij kijken we wat iemand nodig heeft om mee te doen. En dan moet je dingen soms net even anders doen", licht Janine toe. "Er staat in de huiskamer een flipover waar alle activiteiten op staan. Ieder kan met een stift dingen toevoegen. Dat draagt bij aan het informele karakter", vertelt Stijn.

Verbinder

Eric van der Hulst, wijkmanager van de locatie komt zelf uit de horeca en is de verbinder, de ‘dirigent’ die zorgt voor de verbinding van de bewoners met de medewerkers en de wijk. Medewerkers hebben niet altijd een zorgachtergrond, maar zijn afkomstig uit de horeca en dienstverlening. Bij de selectie van medewerkers is er vooral gekeken naar de motivatie en naar hetgeen iemand kan toevoegen. De mix aan medewerkers draagt bij aan het gevoel van het gewone leven. En dat willen de drie organisaties graag bereiken, dat ieder gewoon leeft, meedoet en zich thuis voelt. Alle medewerkers, zowel met als zonder zorgachtergrond, werken volgens het principe van de sociale benadering. Daarbij ligt de focus op de kwaliteit van leven en op wat er nog wel kan, ondanks beperkingen of aandoeningen zoals dementie.

Janine merkt dat het concept werkt. "We zien dat mensen elkaar graag helpen. Wij moeten als professionals leren loslaten en alleen ondersteunen als dat nodig is. Mensen kunnen met elkaar veel zelf." Stijn: “We willen als sociale onderneming uit de institutionele sfeer blijven. In een organisatie ben je meteen aan allerlei regels gebonden. Bewoners organiseren hier het kerstdiner zelf net zoals jij en ik dat doen, met vrienden en familie. Hier ben je niet aan allerlei regels gebonden. Als je bewoners de ruimte geeft dan komt er veel tot stand."

Buurtverbinder is geen opbouwwerker

Er is een leesclub, pannenkoeken op vrijdag, de Nachtwacht is op bezoek geweest. "De gemeenschap groeit. Dat gaat gepaard met vallen en opstaan", aldus Janine. Vanuit Butterfly Effect is er ondersteuning. In het begin was community-coach Sanne van der Hagen acht uur per week druk bezig en nu zo’n vier tot zes uur. "Het is nodig om structureel aandacht te houden voor wat er speelt in de gemeenschap", zegt Stijn. "Sanne ondersteunt de buurtverbinders, maar gaat ook in gesprek met zorgmedewerkers om de samenwerking te versterken. Een lichte ondersteuning voor de lange termijn is belangrijk om oog te houden voor wat er leeft. Buurtverbinders zijn geen opbouwwerkers, zij zijn vooral bewoners die hun eigen ding kunnen doen, maar ze moeten zich wel gesteund voelen." Janine beaamt dit: "Juist als je meer aan de gemeenschap wilt overlaten is het belangrijk dat je als professional nabij bent. Dat wil overigens niet zeggen dat je altijd iets doet. Soms is op je handen zitten het beste."

De drie organisaties hebben samen een maatschappelijke business case uitgewerkt. Daaruit blijkt dat als je investeert in de gemeenschap je bespaart op andere terreinen. "Je hebt bijvoorbeeld als corporatie minder beheerskosten", geeft Janine aan. De baten landen niet altijd bij de organisatie die investeert. Het bespaart ook enorm op wmo-kosten. De gemeente is vooralsnog niet betrokken. Dat vindt Stijn ook niet zo erg want de samenwerking tussen drie organisaties werkt soepel. "Eenvoud in de samenwerking is fijn. Daardoor konden we het relatief snel realiseren. Klein beginnen, iets laten zien en dan eventueel groeien", licht hij toe.

Andere locaties

Zayaz, Butterfly Effect en Van Neynsel blijven zeker samenwerken. Stijn: “We gaan het concept het komend jaar verder ontwikkelen.” Ook op andere locaties willen ze kijken wat ze kunnen met dit concept. Janine: “Bij sommige wooncomplexen staat de gemeenschap wat minder centraal, maar gaat het vooral om individueel wonen. Daar zou een buurtverbinder wellicht ook een rol kunnen hebben, maar dan meer in het één-op-één-contact.” Zo kijken ze telkens wat de behoefte is en hoe ze daar het beste aanbod op kunnen ontwikkelen.

• Butterfly Effect – Kleine woningen met grote impact
• Wij zijn Zuiderschans - Van Neynsel en Zayaz, 's-Hertogenbosch
• Zayaz