Ontwerpen voor mensen met dementie: aansluiten op de belevingswereld

r

Zo goed mogelijk aansluiten bij de belevingswereld van mensen met dementie. Dat is wat Martijn Verhagen, architect bij HD Architecten, doet in zijn ontwerpen. Zoals in Blaricum, waar hij de nu in aanbouw zijnde kleinschalige zorgvilla voor mensen met dementie heeft ontworpen. Hij speelt in op de zintuigen van mensen en probeert de indeling zo logisch mogelijk te maken. ‘Stel je eens voor dat je op vakantie bent en wakker wordt in een hotel. Dan moet je ook even je weg vinden naar de badkamer, naar de uitgang. Echter de cognitieve kaarten van hoe de ruimte is opgebouwd, zijn bij binnenkomst al door het brein aangemaakt. Iemand met dementie wordt elke dag wakker in een onbekende omgeving. Het beschadigde brein kan deze kaarten niet of moeilijk maken. Je moet zorgen voor handvatten zodat een persoon met dementie intuïtief de weg kan vinden.’ Het gaat om logische routes, overzichtelijke plattegronden met herkenbare ruimtes. Ofwel een gunstige ‘breingezonde’ woonomgeving. Hij probeert de inrichting zodanig te maken dat iemand met een hersenschade als het ware vanzelf op de plek van bestemming komt.’ Hiermee kan je voorkomen  dat iemand onrustig wordt en onbegrepen gedrag gaat vertonen. Iedere plek moet zintuigelijk zo herkenbaar mogelijk zijn en als thuis voelen.’  

Herkenbare meubels 
Hij is ervan overtuigd dat een ontwerp het gedrag positief kan beïnvloeden. ‘Ik probeer op een positieve manier rekening te houden met de beperkingen die iemand met een hersenschade heeft.’ Martijn werkt in zijn ontwerp in Blaricum nauw samen met de interieurinrichter. ‘Het is belangrijk dat het interieur aansluit bij hetgeen ik ruimtelijk bedenk.’ Hij wijst op het belang van bijvoorbeeld herkenbare meubels. ‘Bij een stoel moet het duidelijk zijn dat het een stoel is. Dan maken bewoners ook gebruik van de stoel. Als zij het niet als zodanig herkennen, gaan ze er niet op zitten. Soms kunnen goed bedoelde ontwerpen een niet begrepen uitwerking hebben’, aldus Martijn. Hij is geen voorstander van grote foto’s op de muur met afbeeldingen van bomen of duinen. ‘Je creëert met die visuals verwarring. Ik zag laatst een bewoonster die telkens haar jas wilde aandoen omdat ze dacht dat ze naar buiten ging door de levensgrote afbeelding van een skyline.’ Martijn ziet wel dat sommige visuals mensen kunnen aanzetten tot actie en hiermee een beleefplek kunnen versterken. ‘Bij een ruimte met een kinderwagen in een kinderkamer waar je geluidjes hoort kan een bewoner tot actie gestimuleerd worden.’ 

Ideale werkplek 
Niet alleen in de inrichting is invloed op het gedrag van bewoners, ook de bejegening door zorgmedewerkers. Daar heeft een architect weinig grip op. ‘Ik kan de basis goed neerleggen en gunstige randvoorwaarden creëren. Ik kan ervoor zorgen dat het voor zorgmedewerkers ook een prettig gebouw is. Zeker met het huidige personeelstekort is het nodig bij te dragen aan een ideale werkplek. Het gaat dan om voldoende bergruimte, meubilair dat makkelijk schoon te houden is en zichtlijnen maken, zodat medewerkers de bewoners kunnen blijven zien, ook vanuit de keuken. Martijn: ‘Wat goed is voor mensen met dementie is ook fijn voor professionals. Neem daglicht. Dat is uitermate belangrijk voor ouderen.’ Ook let hij er bij zijn ontwerp op dat familieleden de plek fijn vinden. ‘Familie bepaalt vaak waar hun vader, moeder of tante komt wonen. De familie vindt voldoende ruimte belangrijk en als er een prettige sfeer hangt. Herkenbaarheid is ook een ingrediënt voor tevredenheid.’ De zorgvilla staat in een nieuwbouwwijk in Blaricum. ‘Ik heb de villa ontworpen met een typisch Blaricumse kap. Dat is voor veel inwoners vertrouwd en herkenbaar. Als mensen in de tuin zitten en naar het gebouw kijken , dan herkennen ze het als typisch Blaricums.’ 

Urgentie 
Martijn is niet alleen in Blaricum bezig. ‘We zijn nu als HD architecten in de weer met een stedelijke variant. Het is een vaststaand gegeven dat de vergrijzing toeneemt in omvang en door het ouder worden en dat de vraag naar gespecialiseerde woonzorg dus zal blijven stijgen. In deze tijd spreken we voor zorgvastgoed en seniorenhuisvesting niet meer alleen over locatie of stenen. Met onze BLOEI filosofie geven we invulling aan ontwerp en onderzoek wat ouderen nodig hebben; ontmoeten, gezond blijven en er toe doen. BLOEI staat voor Bewegen, Leven, Ontmoeten, Energie(k), Inspirerend. In Den Haag en Rotterdam doen we bijvoorbeeld aan de hand van onder andere deze thema’s momenteel studie naar het ontwerp van een hybride gebouw met meerdere woonvormen en de integratie van een woonconcept voor binnenstedelijk (beschermd) wonen voor mensen met dementie. Ik weet zeker dat een mix aan bewoners een goede toevoeging kan zijn in de steden.’ Het is daarbij van belang dat gemeenten ook de urgentie gaan zien. ‘Soms zie je dat gemeenten kiezen voor grote eengezinswoningen, terwijl er behoefte is aan kleine woonvormen voor mensen die (in de nabije toekomst) zorg nodig hebben. ’Mensen met dementie wonen ook langer zelfstandig thuis. Goede plattegronden en logische aansluiting op de openbare ruimte kunnen mensen met dementie helpen om in de eigen omgeving te blijven. ‘Daar moet nog veel meer oog voor komen.’ Het gaat hem om ervoor te zorgen dat ontwerpen bijdragen aan het vergroten van het welbevinden en kwaliteit van leven en dat vraagt als ontwerper voor deze kwetsbare mensen nog meer inleving in hun belevingswereld.

Dit artikel is verschenen in het magazine Wonen met Dementie. Open het magazine >>

Ook interessant / voor u geselecteerd

Catalogus woonvormen voor senioren gelanceerd
20 mei 2022

Op 16 mei 2022 is op het congres Thuis in de Wijk de Catalogus woonvormen voor senioren gelanceerd. De…

Lees Verder »
Partner aan het woord: WoonZaam
20 mei 2022

WoonZaam is onlangs aangesloten als partner van ZorgSaamWonen. Ludan Schmid en Antje de Groot vertellen in dit…

Lees Verder »
Liv Inn, doorleefhuis in Hilversum
19 mei 2022

Roos Verheggen ging mee op excursie die ZorgSaamWonen op 11 mei jl organiseerde naar Liv Inn Hilversum en…

Lees Verder »
Partner aan het woord: Fiveth
18 mei 2022

Het platform ZorgSaamWonen groeit. Ook Fiveth heeft zich onlangs aangesloten. In dit interview met Bernard…

Lees Verder »
Migrantenouderen in Nederland: een analyse
18 mei 2022

Nederland telt steeds meer ouderen. Ook het aandeel ouderen met een migratieachtergrond neemt toe. Tot nu toe…

Lees Verder »
Professionele ondersteuning noodzakelijk voor vitale woongemeenschappen
17 mei 2022

Van bewoners van ouderencomplexen wordt verwacht dat zij ontmoetingen en activiteiten organiseren om de sociale…

Lees Verder »
‘Het gaat bij het thuisvoelen vaak om de kleine dingen’
12 mei 2022

Hetti Willemse verzorgt op 1 juni een lunchlezing over thuisvoelen. In dit artikel krijg je al kort een indruk…

Lees Verder »
Onderzoek van zorgarchitectuur staat centraal op ARCH22
12 mei 2022

Van 22-24 augustus staat in Delft onderzoek van zorgarchitectuur centraal tijdens ARCH22. Deze conferentie…

Lees Verder »
In Oegstgeest kunnen ouderen langer zelfstandig leven
11 mei 2022

Langer zelfstandig leven in Oegstgeest. Daar maakt Guus Bannenberg zich hard voor. Hij is voorzitter van het…

Lees Verder »
t LaefHoês : hét kruispunt van zorg en welzijn in America
10 mei 2022

De vijfde aflevering van ZorgSaamWonen kijkt verder vindt plaats in America, een dorpje in Limburg.  Hier…

Lees Verder »
Een goede wijk om oud te zijn
5 mei 2022
Wouter Veldhuis is de Rijksadviseur voor de Fysieke Leefomgeving. Samen met Rijksbouwmeester Francesco Veenstra en…
Lees Verder »
Verbindingsfestival: live meedenken over de inclusieve wijk
3 mei 2022

Op 7 juli staat het eerste Live Verbindingsfestival op het programma. Ook ZorgSaamWonen is aanwezig, met…

Lees Verder »
Buurten waar bewoners kunnen groeien
3 mei 2022

ZorgSaamWonen ging op dinsdag 19 april met twintig deelnemers op werkbezoek bij de Eenhoorn en Buiksloterham,…

Lees Verder »
Geef me de Vijf: Tineke Fokkema
29 april 2022

Op deze mooie vrijdag lanceren we een nieuwe editie van Geef me de Vijf. Dit keer is het de beurt aan onze…

Lees Verder »
‘Met het juiste aanbod verhuizen Babyboomers wél’
28 april 2022

Tineke Groenewegen van Blauwhoed wil een paar belangrijke boodschappen meegeven aan de lezers van de…

Lees Verder »
Rebellie in ouderenparticipatie
26 april 2022

Hoe geef je ouderen werkelijk een stem bij het ontwerp, de bouw en ingebruikname van nieuwe woonvormen? Het…

Lees Verder »
Geschikt wonen voor ouderen: twee vliegen in één klap
22 april 2022

De samenleving is volop in beweging, maar voorziet nog niet in geschikte woningen voor vele ouderen die langer…

Lees Verder »
Magazine Doorstroming is live!
20 april 2022

Het eerste magazine van dit jaar, met het thema doorstroming, is verschenen. Wat lees je in deze uitgave? We…

Lees Verder »
De Thuisplusflat in Rotterdam: waar staan we?
20 april 2022

Sinds 2021 zijn er in Rotterdam Thuisplusflats; bestaande seniorencomplexen waar oudere Rotterdammers wonen. In…

Lees Verder »
Een veilige thuishaven voor senioren
19 april 2022

‘Kijk, daar zie je de haven’, zegt Joke. Ze is één van de 28 bewoners bij De Bolder in het Limburgse Maasbracht…

Lees Verder »

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.