We zijn stapel op collectief wonen!

31 mei 2022

ZorgSaamWonen en WBVG (Woningbouw Vereniging Gelderland) hebben de handen ineen geslagen voor een seminar “Stapel op Collectief Wonen” op 23 juni in Lent.

Hoe is de bijeenkomst tot stand gekomen? Bernard Smits, bestuurder bij de WBVG licht het toe: ‘De WBVG is gespecialiseerd in collectieve woonvormen en initiatiefnemer voor deze bijeenkomst. Als onderdeel van de Coalitie Collectieve Woonvormen van Woonkracht, het samenwerkingsverband van woningcorporaties in de regio Arnhem-Nijmegen, zetten we ons ervoor in om collectieve woonvormen nadrukkelijker op de kaart te zetten. We willen dat in eerste instantie doen door zichtbaar te maken wie zich allemaal voor collectief wonen inzet en deze partijen bij elkaar brengen. Daarna gaan we werken aan een bredere bekendheid en hopen op die manier deze woonvorm tot groei te brengen. Daar heb ik met Yvonne over gebrainstormd over hoe we dit zouden kunnen aanvliegen. Toen kwam heel snel de samenwerking tot stand en zijn we deze bijeenkomst gaan organiseren.’

‘Dat klopt’, beaamt Yvonne Witter, van ZorgSaamWonen. ‘ZorgSaamWonen en haar leden vinden collectief wonen een heel belangrijk onderwerp. We willen daar graag kennis over delen en verspreiden. We zien ook dat de belangstelling voor een vorm van collectief wonen toeneemt, maar dat de initiatieven tegen nogal wat knelpunten aanlopen, zoals het vinden van een geschikte locatie en de financiering. Wij denken dat als je naar de toekomst kijkt, een vorm van collectief wonen heel hard nodig is om antwoord te bieden op de uitdagingen van de toekomst. Denk aan het personeelstekort in de zorg, het woningtekort en tekort aan mantelzorgers en de klimaatopgave. Woongemeenschappen - of een andere vorm van collectief wonen – zijn vaak duurzamer, zowel in sociaal opzicht als qua milieu. Dit zien we bij ZorgSaamWonen ook, dus als je daar aandacht aan besteedt, hopen we ook dat de kennis toeneemt en de belemmeringen en obstakels beter in beeld komen en uiteindelijk makkelijker kunnen worden opgelost. Toen Bernard vroeg mee te denken over dit onderwerp dacht ik dan ook meteen: ja, dat gaan we doen. Ik draag het thema persoonlijk ook een warm hart toe en als wij daar een bijdrage aan kunnen leveren is dat erg mooi.’

Hier spreekt een stevige ambitie uit voor dit seminar. Voor welke opzet hebben jullie gekozen?
‘De opzet is gericht op het bij elkaar brengen van zoveel mogelijk disciplines; kennisinstituten, banken, ontwikkelaars, corporaties, architecten en overheden. Niet zozeer om met elkaar de diepte in te gaan, maar vooral om te weten waar iedereen mee bezig is’, aldus Yvonne. Bernard vult aan: ‘Vervolgens brengen we de professionals in contact met een aantal initiatieven zodat ze van hen kunnen leren waar zij mee bezig zijn en waar ze tegenaan lopen. Bovendien gaan we langs een aantal gerealiseerde projecten in de stad Nijmegen zodat iedereen kan zien waar die inspanningen toe leiden.’

Dat klinkt als een inspirerende bijeenkomst. Wat hopen jullie dat het op gaat leveren?
Bernard: ‘Het idee is dat dit een soort opmaat is naar een grotere openbare bijeenkomst voor het bredere publiek. Van daaruit is het de bedoeling om tot concrete matches te komen die zullen leiden tot de realisatie van nieuwe projecten.’

Wat zien jullie op het gebied van collectief wonen gebeuren en wat is hiervan het belang?
‘Het achterliggende idee is dat collectief wonen daadwerkelijk een alternatief gaat bieden voor het huidige aanbod op de woningmarkt. Het zou mooi zijn als collectief wonen hier tegenwicht in kan bieden, maar dan moeten ze natuurlijk wel tot groei komen. Het gaat bij collectief wonen niet alleen om een dak boven je hoofd maar echt om kwaliteit van wonen. Collectieve woonprojecten hebben in mijn optiek veel meer kwaliteit dan de woningen die regulier worden aangeboden. De belangstelling voor collectieve woonvormen groeit enerzijds omdat de woningmarkt op slot zit, anderzijds ook vanwege de meerwaarde van collectief wonen. Ik voorspel een olievlek als dit eenmaal op gang komt’, zegt Bernard. De belangstelling en variatie in collectieve woonvormen groeit, merkt Yvonne. ‘Dan kun je denken aan woongemeenschappen waar alleen maar senioren wonen, maar ook gemengde woonvormen zijn in opkomst. Wat ik zelf heel mooi zou vinden en ook al zie gebeuren, is het collectief wonen in wijken. Je hoeft niet allemaal op dezelfde plek te wonen om een vorm van gemeenschappelijkheid te vinden met elkaar. Dat is weliswaar een stuk breder dan waar we het op seminar van 23 juni over gaan hebben, maar het past in de trend naar meer collectiviteit in de samenleving.’

Wat kunnen overheden doen op het gebied van collectief wonen?
Bernard: ‘Overheden hebben een belangrijke rol in het faciliteren en stimuleren van collectieve woonvormen. Dat kan op allerlei niveaus, iedere overheidslaag kan iets voor deze woonvormen betekenen. ‘Ruimte voor Collectief Wonen’, een initiatief dat door vele organisaties en projecten wordt ondersteund, heeft een pamflet opgesteld voor gemeenten en hoe zij kunnen bijdragen. Hier staat in wat collectief wonen voor gemeenten kan betekenen en andersom. Daarnaast heeft Cooplink een tienpuntenplan gestuurd aan Hugo de Jonge om deze woonvormen verder te stimuleren, met concrete voorstellen welke vanuit het Rijk opgepakt kunnen worden.’

Wat is het belangrijkste dat gemeenten kunnen doen?
‘Het meest tastbare wat gemeenten kunnen doen, is zorgen dat er meer locaties beschikbaar komen voor collectief wonen. Dit kan zowel voor nieuwbouw zijn als voor de omzetting van bestaand vastgoed tot een collectieve woonvorm’, meent Bernard. Yvonne vult aan: ‘Het thema collectief wonen moet in ieder geval bij gemeenten hoog op de agenda komen. Er moeten locaties gegund worden aan deze initiatieven. Daarbij moeten prestatieafspraken en woonvisies worden opgesteld, die uiteindelijk naar de praktijk vertaald worden. Verder is het erg belangrijk dat ‘de toekomstige bewoners’ op de hoogte worden gesteld van het bestaan van collectief wonen, bij veel partijen is nog onwetendheid van het bestaan.’

Het seminar vindt plaats in Nijmegen. Doet deze gemeente meer dan andere gemeenten in het land op het gebied van collectief wonen?
Bernard veert op: ‘Nijmegen wordt ook wel dé woongroepenstad van Nederland genoemd, omdat zich daar al sinds de jaren 80 heel veel collectieven bevinden. Het zijn er enkele honderden, wat veel is voor een stad als Nijmegen. Maar je vindt er ook recent gerealiseerde projecten, zowel in het kader van collectief beheer van corporatiebezit, als ook op het gebied van CPO. Er is ook een aantal wooncoöperaties in oprichting.’

erere

Wat vind je een mooi voorbeeld van collectief wonen?
Bernard vindt het lastig om één perfect voorbeeld te noemen. ‘ Ieder initiatief is weer anders en ieder initiatief heeft zijn eigen kracht en sterke kanten. Soms zijn ze heel vooruitstrevend op het gebied van ecologie, dan weer op het gebied van gemeenschapsvorming, enzovoorts. Als ik er dan toch eentje uit zou pikken, doe ik andere projecten tekort. Dan kan ik er maar beter meteen twintig noemen zodat je een beeld krijgt van de grote diversiteit en kwaliteiten van de projecten’, lacht hij. Yvonne vindt het ook niet makkelijk er eentje uit te kiezen. Ze noemt er een aantal: Akropolistoren, Augustanahof, Anand Joti en het Shaffyhuis, allevier in Amsterdam, Ecodorp Zuiderveld in Lent, de Thuishuizen en hofjes. De lijst is eindeloos. Eentje wil ze speciaal noemen. ‘Eikpunt in Lent vind ik een erg mooi voorbeeld omdat het intergenerationeel is, een combinatie van huur- en koopwoningen omvat, en het nog duurzaam is ook. Het project is gevestigd in een hele leuke wijk, tegenover een ander mooi initiatief. In dat gebied staan sowieso heel veel mooie woonvormen. Dit zou je eigenlijk in iedere gemeente willen terug zien.’