De natuur als heelmeester bij woonzorgomgevingen

ere

Sluiten wij de natuur niet teveel buiten? Kan de natuur onze leermeester zijn bij het maken van woonzorgomgevingen voor ouderen? Deze vraag stelt Maarten Visser, senior huisvestingsadviseur en sectormanager zorg bij bnn adviseurs tijdens de ronde tafel die platform ZorgSaamWonen organiseerde op het Verbindingsfestival van Acquire, dat plaatsvond op 22 april.

 Koen Arts, schrijver, natuurverkenner, docent en onderzoeker, vindt dat we natuur meer moeten opzoeken en naar binnen moeten halen. ‘De natuur hoeft niet ver weg te zijn, natuurbeleving kan ook in de stad of op het balkon. Je moet natuurervaringen dichtbij brengen, want dat doet een mens goed’. Hij pleit voor het creëren van hybride plekken tussen binnen en buiten, tussen cultuur en natuur. Wat Iris Bakker, omgevingsdeskundige en werkzaam bij Levenswerken, zo verbijsterend vindt, is dat de huidige gebouwen van binnen veelal zo antraciet en wit zijn, ook zorggebouwen. ‘Dat is vermoeiend voor het oog. Als je ziet hoe rijk de natuur is qua tinten, kleurcontrasten. Je ziet kleur met je oog maar andere zintuigen doen ook mee met het ervaren van kleur. We zijn allemaal kleurrijke mensen en dan zitten we in die witte, kille gebouwen. Waarom doen we dat nu? Wat ik geleerd heb van de natuur is dat de rijke contrasten en de rijkdom aan kleuren energie genereren en dat gun je ieder mens.’

Orde en variatie
Jarno Nillesen, bouwbioloog, architect en partner bij Wiegerinck is het met Iris en Koen eens. ‘We zijn veel te industrieel gaan bouwen. We moeten juist een omgeving maken die inspeelt op natuurlijke omstandigheden, een omgeving die werkt met natuurlijke materialen.’ Hij raadt architecten en ontwerpers aan om te kijken naar een goede positionering van gebouwen.

‘Waar komt de zon op, positioneer het gebouw zodanig dat het geënt is op de principes van de natuur. De natuur is echt een heelmeester. We zijn op een grote afstand van de natuur komen te staan en moeten de samenhang tussen ons en de natuur versterken.’ Koen herkent dit uit zijn ervaring toen hij een jaar lang tenminste 50 procent van de dag buiten doorbracht. Hij schreef er een boek over met als titel ‘Wild jaar.’ ‘Je wordt wakker met de zon. In de winter slaap je langer, in de zomer korter en toch ben je in de zomer niet vermoeid. Je lichaam past zich aan. Hij merkte hoe het bioritme reageert op licht, op de grootte van de maan, vogelzang. In een gebouw gaat die connectie volgens Koen te vaak verloren.

Iris: ‘Alle zintuigen reageren op contrasten, zoals nat en droog, licht en donker, puntig en rond. Alle zintuigen helpen onze rug te rechten. Het gaat om de balans tussen orde en variatie. Zij helpen ons de zin in het leven te vinden. Daarbij spelen kleuren, vormen, texturen, geuren enz. allemaal een rol.  Planten dragen bij aan ons welzijn, maar ronde bladeren dragen meer bij aan gevoelens van mildheid dan puntige bladeren. Puntige planten leiden eerder tot agressie dan ronde planten. Koen vult aan: ‘Je zintuigen worden beter als je langere tijd in de natuur doorbrengt. Dat geeft aan hoe afgestompt de zintuigen worden in een culturele omgeving.’ Jarno onderschrijft dit. ‘Je kunt overprikkeld raken als er teveel prikkels uit de omgeving komen. Sommige mensen met dementie ervaren dat. Het brein van mensen met dementie kan een overdosis aan prikkels niet meer verwerken. We proberen in onze ontwerpen de prikkels terug te brengen zodat ze dat kunnen behappen’, aldus Jarno. ‘Soms zijn accenten nodig zodat ze een kamer als gemeenschappelijk herkennen. Ook brengen we in badkamers contrasten aan zodat het onderscheid tussen de toiletpot en muur duidelijk is. Je zoekt een balans tussen orde en variatie.’

Wind en vuur
Die balans vind je in de natuur. Kleurrijke blaadjes, planten en bloemen, kronkelende paadjes. Er is variatie, maar het is ook ordelijk. Dat is één van de dingen die we van de natuur kunnen leren. ‘De ultieme balans is dat de inrichting veiligheid en eindeloze variatie biedt. Zo’n wit gebouw met vlakke texturen -om het goed schoon te houden- heeft tot gevolg dat de omgeving niet gedifferentieerd genoeg is. Je hebt geen levendigheid’, vindt Iris.  Die levendigheid vind je eerder buiten, omdat onder andere de wind en de variatie daarvan niet alleen levendigheid brengt, maar ook de tastzin activeert. Het werken met natuurlijke materialen kan helpen om die levendigheid te krijgen, zoals een houten vloer of een muur van leem, aldus Jarno.  Toch is het belangrijk niet alleen de natuur binnen te halen.

‘Zicht op een boom heeft meer effect dan een plant binnen. Vergeet bijvoorbeeld de wind niet! De variatie in de wind prikkelt de tastzin en laat je je eigen begrenzingen ervaren. Buiten is het effect altijd groter dan binnen, wat je ook doet.‘ Naast de wind is vuur ook van belang, vindt Koen. ‘We zijn vuur uit het oog verloren. Het doet wat met je als je tijd doorbrengt met vuur. Het is een verbinding tussen mensen en tussen mensen en natuur. Vuur is een vergeten element. ‘De stralingswarmte is ook aangenaam. Een fijne warmtebron’, vult Jarno aan.  Jarno waarschuwt voor het plaatsen van foto’s met natuur op de wanden van een zorggebouw. ‘Dat brengt weer plastic in een gebouw. Die kant moeten we niet op.  Ik voel me er zelf ook altijd bedonderd door. Je ziet een afbeelding van een bos maar je ruikt het niet en voelt het ook niet. Dat draagt bij aan de afstomping.’ Natuurlijke materialen kosten wat meer, het onderhoud is intensiever. Maar het bevordert het welbevinden van mensen en helpt bij genezing. Het zou mooi zijn als de meerwaarde ook echt aangetoond kan worden.

Maarten Visser vat de discussie op het einde kort samen: ‘We kunnen van de natuur leren. Het juist niet constant inregelen van licht, warmte en ventilatie prikkelt mensen positief en laat hen meer de ritmes van natuur ervaren. Door toepassing van natuurlijke materialen kunnen alle zintuigen ervaren dat iets is wat het is. We mogen meer aandacht hebben voor de verbinding met buiten en natuur door zicht, maar ook door goede ordening de toegankelijkheid naar buiten te verbeteren en te denken aan meer hybride overgangen.’

Ook interessant / voor u geselecteerd

rr
Op tijd goed voorbereid
25 november 2021

Afgelopen donderdag, 25 november 2021, bestond het platform ZorgSaamWonen twee jaar. Een mooi moment om het…

Lees Verder »
erere
Burgerinitiatieven floreren in Limburg
23 november 2021

Ralph Tangelder, coördinator bij de Vereniging van Kleine Kernen Limburg, ziet steeds meer burgerinitiatieven…

Lees Verder »
diversiteits
Migranten en dementie – Verhalen uit Amsterdam Nieuw-West
17 november 2021

Lees op ons platform de publicatie Migranten en dementie - Verhalen uit Amsterdam Nieuw-West. Deze publicatie…

Lees Verder »
oid
Samenwerken voor groter bereik en resultaat
15 november 2021

Provincie Drenthe wil inwoners ondersteunen bij het maken van duurzame en levensloopbestendige keuzes. Om…

Lees Verder »
qoo
Samen werken aan bewustwording
9 november 2021

‘Hoezo? Ik ben toch nog geen 100!’, riep de 98-jarige bewoonster van het Augustanahof in Amsterdam naar een…

Lees Verder »
zsw logo
Samen de opgave aanpakken
5 november 2021

‘We hebben elkaar nodig om de opgave in het woonzorgdomein aan te kunnen.’ Dat is volgens Iris Boers,…

Lees Verder »
;[
Zorgorganisaties verschillend aan de slag met nieuwe woonzorgvormen
4 november 2021

De urgentie om wonen en zorg voor ouderen ingrijpend te veranderen is groot en voelbaar. Door de vergrijzing is…

Lees Verder »
hart van vathorst iets groter
ZorgSaamWonen Congres laat oplossingen zien voor wonen en zorg
28 oktober 2021

Er is een tekort aan betaalbare, passende woningen voor jong en oud, voor mensen met en zonder beperkingen. Het…

Lees Verder »
doorstroming
Negen initiatieven door naar eindronde Challenge Doorstroming
25 oktober 2021

Voor de Challenge Doorstroming daagde de provincie Utrecht partijen uit om vernieuwende, creatieve oplossingen…

Lees Verder »
congres
ZorgSaamWonen Congres ‘Lang zullen we wonen’, jij komt toch ook?
21 oktober 2021

Lang zullen we wonen! Dat is het thema wat centraal staat op het ZorgSaamWonen Congres, dat dit jaar…

Lees Verder »
ella vogelaar
Ella Vogelaar Academie voor Gemeenschapskracht
19 oktober 2021

Wanneer actieve bewoners elkaar ontmoeten, komen zij heel makkelijk met elkaar in gesprek. In hun activiteiten…

Lees Verder »
zorgcommunicatie
Digitale ondersteuning voor zorgcommunicatie
13 oktober 2021

Ons persoonlijk lid Wim Kromwijk heeft weer een blog geschreven. Deze keer gaat hij in op digitale…

Lees Verder »
rere
Publicatie: Inzichten in eenzaamheid
6 oktober 2021

In deze publicatie komen wetenschappers uit de Wetenschappelijke Adviescommissie (WAC) aan het woord. Kort en…

Lees Verder »
erere
Nieuwe aanpak moet wachtlijsten ggz terugdringen
5 oktober 2021

De traditionele werkwijze en lange wachtlijsten in de ggz worden onhoudbaar. GGz-Breburg is een specialistische…

Lees Verder »
rerere
Philadelphia lanceert Inspiratieboek Community Building
15 september 2021

In 2018 maakte Philadelphia in de regio Amsterdam kennis met het begrip community building. Over de ervaringen…

Lees Verder »
no place like home
Geringe verhuismobiliteit van ouderen is vooral een eigen keuze
9 september 2021

Ouderen zijn niet erg verhuisgeneigd. Dat blijkt ook uit onderzoek van onderzoeker en docente Petra de Jong die…

Lees Verder »
Bron: Ouder Worden 2040
Trends en ontwikkelingen in de ouder wordende samenleving
8 september 2021

Voor het programma Ouder Worden 2040 zijn trends en ontwikkelingen in kaart gebracht die betekenisvol zijn voor…

Lees Verder »
rerer
Ubuntuplein in Zutphen; een droom wordt werkelijkheid
27 augustus 2021

In 2004 was Hugo Versteeg de initiatiefnemer van De Derde Fase, later bekend als Ubuntuplein. Zijn droom was…

Lees Verder »
rere
Landgoed De Grote Beek: inspirerende community voor mentale kracht
20 augustus 2021

Al meer dan 100 jaar levert Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen (GGzE) op Landgoed De Grote Beek…

Lees Verder »
rrt
Positieve gezondheid: omslag in denken en doen
23 juli 2021

De zes dimensies van de Positieve Gezondheid zijn elk goed te vertalen naar een vitale en gebalanceerde…

Lees Verder »

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.