Blog: samen zelfstandig wonen als biculturele uitkomst

logo

In maar weinig inzendingen voor de prijsvraag WHO CARES is aandacht gegeven aan onze diverse bevolkingssamenstelling en de waaier aan diverse zorg- en woonbehoeften. Van de woonzorgprojecten die bedoeld zijn voor specifieke doelgroepen hebben we geleerd dat gemeenten het lastig vinden om deze te ondersteunen. En dat terwijl deze projecten de wens om onderlinge hulp te verlenen, faciliteren.

Bron: Who Cares

Tijdens de werkconferentie van WHO CARES Community of Practice in mei 2019 vroeg Harry Moeskops in de talkshow over diversiteit aandacht voor het gebrek aan geschikte woonzorgvormen voor ouderen met een migratieachtergrond. We vroegen hem waarom deze aandacht zo belangrijk is.

Best of both worlds
De coronacrisis heeft Nederlanders veel gekost, maar ook iets opgeleverd: overal ontstaan initiatieven voor onderlinge hulp: bewoners die eenzame ouderen opzoeken, ondernemers omzet bezorgen, en ouders die op school boterhammen smeren voor kinderen die geen ontbijt mee krijgen. Voor Harry Moeskops bewijs dat met name migranten veel onderlinge hulp verlenen en dat er veel te leren is van de initiatieven die zij ontplooien.

Tuinsteden
Hij weet waarover hij praat, als Osdorper. Hij is opgegroeid in die Amsterdamse arbeidersbuurt, waar in de jaren zeventig en tachtig veel mensen uit Marokko en Turkije kwamen wonen. Hij woont er niet meer, maar Harry Moeskops komt nog vaak in de Westelijke tuinsteden, om bewonersinitiatieven op het gebied van wonen en zorg te ondersteunen. We praten daarover in hartje Amsterdam.

Bepalend voor hoe het gaat in de buitenwijken van de grote stad is volgens hem niet de kleur van bewoners, maar vooral de welvaart: "Veel bewoners waren en zijn arm. Tegelijk kennen de buitenwijken wel duidelijk onderscheiden gemeenschappen: mensen zoeken elkaar op en kiezen voor 'ons soort mensen'. Maar dat ligt vaak genuanceerder dan mensen denken."

Zo is er in Nieuw-West geen duidelijke, afgebakende 'Marokkaanse' gemeenschap, maar eerder een aantal gemeenschappen. "Een Berber spreekt soms beter Nederlands dan Marokkaans Arabisch. Maar zelfs onderling verstaan Berbers elkaar niet altijd. Iemand die uit de stad in het zuiden van Marokko komt, heeft niet automatisch veel gemeen met iemand uit een dorp in het noorden."

Verschillen
Ook binnen de gemeenschappen zijn er grote verschillen. "Als je naar de statistieken kijkt, moet je constateren dat de integratie slaagt: mensen met een migratieachtergrond zijn steeds hoger opgeleid en zelfstandiger; een deel van de gemeenschap is even rijk of rijker dan de oer-Hollandse buurman. Maar een deel van de ouderen is nog arm: een kwart van de oudere migranten heeft een laag inkomen."

Oudere migranten kunnen minder goed meedoen in de samenleving. De eerste generatie Marokkaanse 'gastarbeiders' spreekt gebrekkig Nederlands; hetzelfde geldt voor Turkse migranten. Moeskops ziet in de praktijk wat dit betekent: hij geeft taalles aan mensen van Marokkaanse en Turkse komaf. Zijn analyse: "Sociaal isolement versterkt taalproblemen, die weer isolement in de hand werken."

Voor de groep oudere migranten betekent dit vaak een blijvende taalachterstand. "Als ze iets moeten regelen, doen ze een beroep op hun kinderen. Hun ouders woonden nog in het land van herkomst, en ze gingen daarom vaak terug. Terugkeer naar het land van herkomst bleef daardoor lang een optie en een verlangen." Mensen hebben de taal niet geleerd, vaak omdat ze dat niet mochten, ze konden daardoor ook weinig investeren in sociale contacten buiten het werk.

Migratiegeschiedenis
Nu de 'gastarbeiders' van toen ouder worden, verdwijnt het perspectief van terugkeer. Tegelijk gaat de migratie zwaarder wegen naarmate de leeftijd vordert. Moeskops: "Voor gastarbeiders is de migratiegeschiedenis totaal anders dan voor vluchtelingen of mensen met 'koloniale' geschiedenis, zoals Indische Nederlanders, Molukkers en Surinamers. Die geschiedenis moet je recht doen als je nadenkt over oudere migranten."

Veel mensen begrijpen weinig van de verschillen tussen migranten, ziet Moeskops. “Ik begrijp ze zelf ook niet altijd. Daardoor werken veel oplossingen voor de 'achterstand' van oudere migranten niet. Die oplossingen zijn gericht op de korte termijn, worden projectmatig ingezet en gaan uit van een 'normaalverdeling' naar herkomst, generatie, godsdienst en sociaaleconomische status. Ouderen met een migratieachtergrond zijn niet goed te plaatsen omdat hun situatie niet in de normaalverdeling past."

Regels
"De regel voor ouderenhuisvesting is in Nederland bijvoorbeeld vaak dat je geen inwonende kinderen mag hebben. Maar voor een vrouw van 94, gevlucht uit Afghanistan, en haar dochter moet je misschien toch een uitzondering maken, omdat iemand die zo oud is en hierheen gevlucht is zich vasthoudt aan haar dochter. Dat moet je niet regelen met beleid, maar overlaten aan de gemeenschap.”

"Oudere migranten zijn door de generieke en projectmatige aanpak ook achterdochtig geworden: ze kijken de kat uit de boom. Ze vragen zich af wat ze zelf aan een regeling of project hebben, en hoe lang die mensen van buiten deze keer blijven. De benadering moet daarom zijn: vragen naar de biografie van mensen, naar hun achtergrond. Niet om assimilatie af te dwingen, maar om erachter te komen wat de behoefte van mensen is."

Die behoefte verschilt sterk van gemeenschap tot gemeenschap, maar wijkt altijd af van de standaard. "Ghanese ouderen zijn bijvoorbeeld nauw betrokken bij de opvoeding van kinderen. In de Ghanese cultuur staat de overdracht door ouderen centraal. Daardoor kunnen ouderen uit Ghana hier onbedoeld in een isolement raken als die betrokkenheid wegvalt." De oplossing is in dit geval dus niet een aparte woonvorm voor senioren, maar eerder meergeneratiewonen.

Samen zelfstandig
Voor veel andere oudere migranten is samen zelfstandig wonen, in verschillende vormen, wel een oplossing. "Het sluit het beste aan op zowel onze cultuur als op collectieve culturen. Veel steden hebben zelf een oude traditie op het gebied van geclusterd wonen in hofjes. Migranten willen tegelijk graag met mensen uit de eigen cultuur bij elkaar wonen. Als taal een hindernis voor je is, kun je zo toch sociaal contact hebben."

Om samen te wonen heb je wel een beetje schaal nodig, om een logisch samengestelde groep bewoners te krijgen die voorzieningen kunnen delen. Een mooi voorbeeld vormt de groep Iraanse ouderen die vanaf februari samen in Het Nieuwe Schouw in Amsterdam Noord gaan wonen: "Twintig Iraanse ouderen met voldoende spreiding in het complex, één woning als gemeenschappelijke ruimte. Het was heel snel geregeld."

Volgens Moeskops combineren ook initiatieven als het Knarrenhofmet succes twee werelden. “Ze putten uit historische bronnen van onderlinge hulp en solidariteit in een moderne context.”

Die historische bron zijn we misschien een beetje kwijtgeraakt en nu aan het herontdekken. We kunnen daarbij wat leren van biculturele initiatieven: "Het vanzelfsprekende respect van veel migranten voor ouderdom is mooi: een blijk van ontzag voor de ‘overlevers’. Daaruit volgt een vanzelfsprekendheid waarmee kinderen een rooster maken om te zorgen dat hun vader of moeder thuis kan blijven wonen. Dat is een grote kracht.”

Als je het aan samenwonende ouderen zelf vraagt, willen ze niet meer terug. "Ze voelen zich thuis in Nederland te midden van hun landgenoten. Ze zien zichzelf als bicultureel. In die zin is samen zelfstandig wonen best of worlds."

Interview: Jasper Klapwijk
Januari 2021

Ook interessant / voor u geselecteerd

beleeftuin
PZC Dordrecht: complete doe-, beweeg- en beleeftuin zorggroep
17 januari 2022

Voor woonzorgcentrum Crabbehoven in Dordrecht is een totaalplan ontworpen voor een doe-, beweeg- en beleeftuin…

Lees Verder »
societeit van toen
Liv inn Hilversum houdt ouderen jong
14 januari 2022

Carola van den Berg was werkzaam als wijkregisseur in Hilversum en kwam zo in contact met zorggebouw De…

Lees Verder »
inclusief wonen arnhem
Inclusief wonen in Arnhem: in een vertrouwde omgeving samen leven
13 januari 2022

Voor de vierde aflevering van ZorgSaamWonen kijkt verder gingen we op bezoek in de wijk Elderveld in Arnhem,…

Lees Verder »
wonen met een plus
Aandacht voor Wij en wijk-perspectief bij ZZG zorggroep
12 januari 2022

‘We kunnen als zorgorganisatie niets zonder andere partijen’, zegt Hans Vos, directeur beschut en beschermd…

Lees Verder »
woonzorgcentrum Flora
Met de seizoenen mee in woonzorgcentrum Flora te Almere
10 januari 2022

Volgend voorjaar vindt de Floriade in Almere plaats in de nieuwe wijk Hortus. Er staat meer te gebeuren in deze…

Lees Verder »
rerer
Ervaringen Masterclass Wonen en Zorg gebundeld
7 januari 2022

De Masterclass Wonen en Zorg, georganiseerd door Coincide in samenwerking met ZorgSaamWonen, bestond uit 10…

Lees Verder »
challenge doorstroming
Nieuwe oplossingen voor doorstroming ouderen
6 januari 2022

Doorstroming van ouderen op de woningmarkt staat volop in de belangstelling. Een week geleden kopte de NOS dat…

Lees Verder »
2021
Terugblik op een ZorgSaam jaar
21 december 2021

2021 was een onstuimig jaar, met name door de beperkingen die de coronamaatregelen met zich mee brachten. Toch…

Lees Verder »
gemeente rotterdam
Brochure ontwerpen voor ouderen
20 december 2021

De gemeente Rotterdam heeft in het kader van het Langer Thuis Akkoord de brochure ‘Ontwerpen voor ouderen’…

Lees Verder »
cover ZSW 4
Zo woon ik: publicatie langs twaalf woonvormen in Nederland
17 december 2021

Langzamerhand zie wij vanuit ZorgSaamWonen meer variatie in het aanbod van woningen komen. Burgers nemen steeds…

Lees Verder »
rudolph stichting
Senior Programmamanager Vastgoedontwikkeling
17 december 2021

Rudolphstichting is op zoek naar een Senior Programmamanager Vastgoedontwikkeling. In deze veelzijdige, stevige…

Lees Verder »
anders werken aan wonen
Open Oproep Anders werken aan wonen
17 december 2021

Nederland staat voor een complexe woonopgave. Hoe kan deze uitdaging duurzaam, inclusief én vanuit de huidige…

Lees Verder »
wandelen
Erasmusplein, een bruisend wooncomplex in Vlaardingen
16 december 2021

Voor de derde aflevering van ZorgSaamWonen kijkt verder gaan we naar Vlaardingen. Aan het Erasmusplein wonen 74…

Lees Verder »
no place like home
Ouderen en verhuizen: honkvast uit vrije wil?
15 december 2021

Er is meer nodig dan een standaard seniorenwoning om ouderen te verleiden te verhuizen. Dat concludeert Petra…

Lees Verder »
oude mensen bij elkaar
Raad van Ouderen: Thuis in de wijk, nu en straks!
15 december 2021

Stimuleer het besef van urgentie bij ouderen en gemeenten om tijdig in te spelen op de grote veranderingen in…

Lees Verder »
lgoo woonzorg
Adviseur Strategie & Innovatie
15 december 2021

Wil jij begrijpen wat de klant drijft? Heb jij ervaring met onderzoek? Zit continu verbeteren in je bloed? En…

Lees Verder »
sjoelen
Zeeuwse Zorgcoöperatie Anna Zorgt bouwt aan leefbaarheid
13 december 2021

‘Voor iedereen een leven lang aangenaam wonen in Sint-Annaland’ zo luidt de slogan van de Zeeuwse…

Lees Verder »
erere
Terugkijken webinar Stimuleringsregeling Ontmoetingsruimte Ouderenhuisvesting (SOO)
9 december 2021

Op 8 december organiseerden het ministerie van BZK en de RVO een online informatiesessie over de…

Lees Verder »
brabantse stijlprijs
Kloostervelden Sterksel wint Brabantse Stijlprijs
9 december 2021

De winnaar van de Brabantse Stijlprijs 2021 ‘een thuis voor iedereen’ is Kloostervelden in Sterksel.…

Lees Verder »
sitting window
Publicatie: vernieuwende oplossingen in kleinere gemeenten
7 december 2021

Platform31 heeft onlangs een publicatie gelanceerd met daarin voorbeelden van flexwonen. 

Lees Verder »

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.